Nên thuê luật sư ngay khi bị mời làm việc, bị tố giác hoặc người thân vừa bị bắt — không chờ đến khi ra tòa. Về pháp lý, luật sư bào chữa được tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can; trường hợp bắt, tạm giữ thì từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ (Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
- Trước khi khởi tố: người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố được nhờ luật sư làm người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (Điều 57, Điều 83).
- Khi bị bắt, tạm giữ: luật sư được có mặt khi lấy lời khai; gia đình có quyền mời thay (Điều 73, Điều 75).
- Tội xâm phạm an ninh quốc gia cần giữ bí mật điều tra: Viện trưởng Viện kiểm sát có thể quyết định để người bào chữa tham gia từ khi kết thúc điều tra (Điều 74).
- Sau bản án sơ thẩm: thời hạn kháng cáo chỉ 15 ngày kể từ ngày tuyên án (Điều 333) — cần luật sư ngay nếu muốn kháng cáo.

Lời khai và tài liệu thu thập trong những ngày đầu thường quyết định hướng đi của cả vụ án. Vì vậy câu hỏi không chỉ là “luật cho phép luật sư tham gia từ khi nào” mà còn là “thuê lúc nào thì kịp bảo vệ quyền lợi”. Bài viết trả lời cả hai.
Luật sư bào chữa được tham gia tố tụng từ giai đoạn nào?
| Giai đoạn | Tư cách của luật sư | Thời điểm được tham gia | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm (chưa khởi tố) | Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố | Từ khi người đó nhờ và luật sư đăng ký với cơ quan đang giải quyết | Điều 57, Điều 83 BLTTHS |
| Bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt | Người bào chữa | Từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra | Điều 74 |
| Bị tạm giữ | Người bào chữa | Từ khi có quyết định tạm giữ | Điều 74 |
| Bị khởi tố bị can | Người bào chữa | Từ khi khởi tố bị can | Điều 74 |
| Truy tố, xét xử sơ thẩm, phúc thẩm | Người bào chữa | Có thể mời ở bất kỳ giai đoạn nào; văn bản thông báo người bào chữa có giá trị suốt quá trình tố tụng | Điều 75, Điều 78 |
Ngoại lệ: với các tội xâm phạm an ninh quốc gia mà cần giữ bí mật điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra (Điều 74).
Thời điểm nào nên thuê luật sư bào chữa?
- Khi nhận giấy mời, giấy triệu tập hoặc biết mình bị tố giác: trao đổi với luật sư trước buổi làm việc để hiểu quyền của mình — trong đó có quyền trình bày lời khai và không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
- Ngay khi người thân bị bắt, bị tạm giữ: gia đình ký giấy yêu cầu luật sư để luật sư đăng ký bào chữa và có mặt trong các buổi lấy lời khai đầu tiên.
- Khi có quyết định khởi tố bị can: luật sư có mặt khi hỏi cung, đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn (ví dụ bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm), thu thập và giao nộp chứng cứ gỡ tội.
- Khi kết thúc điều tra, chuyển truy tố: luật sư được đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa và gửi kiến nghị tới Viện kiểm sát.
- Trước phiên tòa sơ thẩm: chuẩn bị bản bào chữa, kế hoạch xét hỏi, tài liệu về tình tiết giảm nhẹ, bồi thường khắc phục hậu quả.
- Sau khi tuyên án: thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án (Điều 333) — cần luật sư đánh giá bản án và soạn đơn kháng cáo kịp hạn.
Thuê luật sư sớm thì luật sư làm được những gì?
| Quyền của người bào chữa (Điều 73 BLTTHS) | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|
| Gặp, hỏi người bị buộc tội | Nắm sự việc trực tiếp, giải thích quyền và nghĩa vụ, ổn định tâm lý |
| Có mặt khi lấy lời khai người bị bắt, bị tạm giữ, khi hỏi cung bị can; được hỏi nếu người có thẩm quyền đồng ý | Giám sát việc lấy lời khai đúng thủ tục, hạn chế rủi ro lời khai bất lợi do thiếu hiểu biết |
| Thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu | Bổ sung chứng cứ gỡ tội, tình tiết giảm nhẹ ngay từ giai đoạn điều tra |
| Đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra | Chuẩn bị bào chữa trên đúng chứng cứ của vụ án |
| Đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng | Xin tại ngoại khi đủ điều kiện, yêu cầu khắc phục vi phạm thủ tục |
| Tham gia hỏi, tranh luận tại phiên tòa; kháng cáo trong trường hợp luật định | Trình bày quan điểm bào chữa trước Hội đồng xét xử |
Không có điều kiện thuê luật sư? Một số trường hợp cơ quan tố tụng phải chỉ định người bào chữa và Nhà nước trả chi phí — xem các trường hợp bắt buộc phải có luật sư bào chữa. Thủ tục và chi phí khi tự mời: quy định về mời luật sư bào chữa, chi phí thuê luật sư bào chữa.
Bài viết liên quan
- Quy định về mời luật sư bào chữa trong vụ án hình sự
- Thủ tục nhờ luật sư bào chữa, đăng ký bào chữa
- Các trường hợp bắt buộc phải có luật sư bào chữa
- Chi phí thuê luật sư bào chữa
- Thủ tục bảo lĩnh tại ngoại
Câu hỏi thường gặp
Thời điểm nào thì cần thuê luật sư bào chữa?
Càng sớm càng tốt: khi bị mời làm việc, bị tố giác hoặc ngay khi người thân bị bắt, tạm giữ. Luật cho phép người bào chữa tham gia từ khi khởi tố bị can, hoặc từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra, từ khi có quyết định tạm giữ (Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
Luật sư bào chữa được tham gia tố tụng từ giai đoạn nào?
Từ khi khởi tố bị can. Trường hợp bắt, tạm giữ người thì từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Với tội xâm phạm an ninh quốc gia cần giữ bí mật điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát có thể quyết định cho tham gia từ khi kết thúc điều tra (Điều 74).
Chưa bị khởi tố, mới bị mời lên làm việc thì có được nhờ luật sư không?
Có. Người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có quyền tự bảo vệ hoặc nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình, người này có thể là luật sư (Điều 57, Điều 83 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
Đã đến giai đoạn xét xử mới thuê luật sư có kịp không?
Vẫn được, vì người bị buộc tội có thể mời người bào chữa ở bất kỳ giai đoạn nào. Tuy nhiên luật sư cần thời gian đăng ký bào chữa, sao chụp và nghiên cứu hồ sơ, nên thuê muộn sẽ hạn chế khả năng thu thập chứng cứ và đề xuất từ giai đoạn điều tra.
Luật sư có được có mặt khi hỏi cung bị can không?
Có. Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 cho phép người bào chữa có mặt khi lấy lời khai của người bị bắt, bị tạm giữ, khi hỏi cung bị can và, nếu người có thẩm quyền tiến hành lấy lời khai, hỏi cung đồng ý, thì được hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can.
Sau khi tòa tuyên án mới thuê luật sư để kháng cáo có được không?
Được, nhưng phải rất nhanh: thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án; với bị cáo vắng mặt tại phiên tòa thì tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết (Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
Vừa nhận giấy triệu tập hoặc người thân bị bắt?
Luật sư Công ty Luật Đỗ Gia Việt tư vấn trước buổi làm việc, đăng ký bào chữa và có mặt trong các buổi lấy lời khai, hỏi cung. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.