Thủ tục nhờ luật sư bào chữa gồm 3 việc: (1) người bị buộc tội hoặc người đại diện, người thân thích ký giấy yêu cầu luật sư và hợp đồng dịch vụ pháp lý; (2) luật sư nộp Thẻ luật sư kèm bản sao có chứng thực và giấy yêu cầu luật sư để đăng ký bào chữa; (3) trong 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ, cơ quan tiến hành tố tụng vào sổ đăng ký và gửi văn bản thông báo người bào chữa (Điều 75, Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
- Nơi nộp: cơ quan đang thụ lý vụ án — Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án.
- Người đang bị giam giữ: viết đơn yêu cầu người bào chữa; cơ quan quản lý chuyển đơn trong 12 giờ (người bị bắt, tạm giữ) hoặc 24 giờ (người bị tạm giam) — Điều 75.
- Từ chối đăng ký phải bằng văn bản, nêu rõ lý do (Điều 78).
- Văn bản thông báo người bào chữa dùng suốt quá trình tố tụng; luật sư xuất trình cùng Thẻ luật sư để gặp người bị tạm giữ, tạm giam (Điều 78, Điều 80).
Từ khi Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 có hiệu lực, luật sư không còn phải xin “giấy chứng nhận người bào chữa” mà chỉ cần đăng ký bào chữa. Dưới đây là thủ tục theo góc nhìn của gia đình người bị buộc tội: cần ký gì, luật sư nộp gì, chờ bao lâu.
Ai có quyền nhờ luật sư bào chữa?
Theo Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa do người bị buộc tội (người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo), người đại diện hoặc người thân thích của họ lựa chọn. Trong lực lượng Công an, Thông tư 46/2019/TT-BCA tách ba thủ tục khác nhau:
| Thủ tục | Ai thực hiện | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Xử lý đơn yêu cầu nhờ người bào chữa (Điều 4 Thông tư 46/2019) | Người bị bắt, bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam; người đại diện, người thân thích của họ | Cơ quan quản lý chuyển đơn cho người bào chữa hoặc người thân trong 12 giờ / 24 giờ; nếu đơn không nêu đích danh thì chuyển cho người đại diện, người thân thích để họ nhờ người bào chữa |
| Chỉ định người bào chữa (Điều 5 Thông tư 46/2019) | Cơ quan đang thụ lý vụ án | Áp dụng cho các trường hợp tại Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự khi không ai mời người bào chữa |
| Đăng ký bào chữa (Điều 6 Thông tư 46/2019) | Luật sư và người bào chữa khác | Nộp giấy tờ theo khoản 2 Điều 78; nhận văn bản thông báo người bào chữa trong 24 giờ |
Thủ tục nhờ luật sư bào chữa gồm những bước nào?
- Chọn luật sư và ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với văn phòng luật sư, công ty luật; thống nhất phạm vi công việc theo giai đoạn (điều tra, truy tố, xét xử).
- Ký giấy yêu cầu luật sư. Người bị buộc tội tự ký; nếu đang bị giam giữ thì người đại diện, người thân thích ký thay, hoặc người bị giam giữ viết đơn yêu cầu người bào chữa gửi cơ quan đang quản lý mình.
- Luật sư nộp hồ sơ đăng ký bào chữa tại cơ quan đang thụ lý vụ án.
- Cơ quan tố tụng kiểm tra trong 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ: nếu không thuộc trường hợp từ chối thì vào sổ đăng ký bào chữa, gửi ngay văn bản thông báo người bào chữa cho luật sư và cơ sở giam giữ; nếu từ chối phải bằng văn bản, nêu rõ lý do (khoản 4 Điều 78).
- Luật sư thực hiện việc bào chữa: gặp người bị tạm giữ, tạm giam; có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung; sao chụp hồ sơ sau khi kết thúc điều tra; tham gia phiên tòa.
Đăng ký bào chữa cần những giấy tờ gì?
Khoản 2 và khoản 3 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định giấy tờ theo từng loại người bào chữa:
| Người bào chữa | Giấy tờ xuất trình |
|---|---|
| Luật sư | Thẻ luật sư kèm theo bản sao có chứng thực và giấy yêu cầu luật sư của người bị buộc tội hoặc của người đại diện, người thân thích của người bị buộc tội |
| Người đại diện của người bị buộc tội | Giấy tờ tùy thân (Chứng minh nhân dân, thẻ Căn cước) kèm bản sao có chứng thực và giấy tờ có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về mối quan hệ với người bị buộc tội |
| Bào chữa viên nhân dân | Giấy tờ tùy thân kèm bản sao có chứng thực và văn bản cử bào chữa viên nhân dân của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc tổ chức thành viên của Mặt trận |
| Trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý | Văn bản cử người thực hiện trợ giúp pháp lý của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và Thẻ trợ giúp viên pháp lý hoặc Thẻ luật sư kèm bản sao có chứng thực |
| Người bào chữa được chỉ định | Thẻ luật sư (hoặc Thẻ trợ giúp viên pháp lý, giấy tờ tùy thân) kèm bản sao có chứng thực và văn bản cử người của tổ chức nơi họ hành nghề, công tác |
Lưu ý cho gia đình: giấy yêu cầu luật sư là giấy tờ gia đình phải ký; nên chuẩn bị thêm bản sao giấy tờ chứng minh quan hệ thân thích (giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn…) phòng khi cơ quan tố tụng cần đối chiếu. Sổ hộ khẩu giấy đã hết giá trị sử dụng từ 01/01/2023.
Khi nào bị từ chối hoặc hủy bỏ đăng ký bào chữa?
| Tình huống | Quy định | Căn cứ |
|---|---|---|
| Từ chối đăng ký | Người đăng ký thuộc trường hợp không được bào chữa (đã tiến hành tố tụng vụ án đó hoặc là người thân thích của người đã, đang tiến hành tố tụng; đã tham gia vụ án với tư cách người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị kết án chưa được xóa án tích…); hoặc người bị buộc tội thuộc trường hợp chỉ định người bào chữa từ chối người bào chữa | Khoản 5 Điều 78; khoản 4 Điều 72 |
| Giá trị của văn bản thông báo người bào chữa | Có giá trị sử dụng trong suốt quá trình tham gia tố tụng, trừ khi người bị buộc tội từ chối hoặc đề nghị thay đổi người bào chữa | Khoản 6 Điều 78 |
| Hủy bỏ việc đăng ký bào chữa | Khi phát hiện người bào chữa thuộc trường hợp không được bào chữa hoặc vi phạm pháp luật khi tiến hành bào chữa; cơ quan tố tụng thông báo cho người bào chữa và cơ sở giam giữ | Khoản 7 Điều 78 |
| Thay đổi, từ chối luật sư | Phải có sự đồng ý của người bị buộc tội và được lập biên bản đưa vào hồ sơ vụ án | Điều 77 |
Khi gặp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo đang bị tạm giam, luật sư xuất trình văn bản thông báo người bào chữa và Thẻ luật sư; cơ sở giam giữ phổ biến nội quy và yêu cầu người bào chữa chấp hành (Điều 80).
Nếu quá 24 giờ mà chưa nhận được văn bản thông báo người bào chữa hoặc văn bản từ chối, luật sư có quyền khiếu nại hành vi tố tụng. Xem thêm quy định về mời luật sư bào chữa và chi phí thuê luật sư bào chữa.
Bài viết liên quan
- Quy định về mời luật sư bào chữa trong vụ án hình sự
- Khi nào cần thuê luật sư bào chữa?
- Các trường hợp bắt buộc phải có luật sư bào chữa
- Chi phí thuê luật sư bào chữa
- Tìm luật sư bào chữa ở Hải Phòng
Câu hỏi thường gặp
Thủ tục nhờ luật sư bào chữa trong vụ án hình sự gồm những gì?
Người bị buộc tội hoặc người đại diện, người thân thích ký giấy yêu cầu luật sư và hợp đồng dịch vụ pháp lý; luật sư nộp Thẻ luật sư kèm bản sao có chứng thực và giấy yêu cầu luật sư tại cơ quan đang thụ lý vụ án; trong 24 giờ cơ quan này gửi văn bản thông báo người bào chữa (Điều 75, Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
Luật sư đăng ký bào chữa phải xuất trình giấy tờ gì?
Thẻ luật sư kèm theo bản sao có chứng thực và giấy yêu cầu luật sư của người bị buộc tội hoặc của người đại diện, người thân thích của người bị buộc tội (khoản 2 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015). Luật sư được chỉ định thì kèm văn bản cử của tổ chức nơi luật sư hành nghề.
Đăng ký bào chữa nộp ở đâu, bao lâu có kết quả?
Nộp tại cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng đang thụ lý vụ án (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án). Trong 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ, cơ quan này phải vào sổ đăng ký bào chữa và gửi văn bản thông báo người bào chữa, hoặc từ chối bằng văn bản nêu rõ lý do.
Văn bản thông báo người bào chữa có giá trị đến khi nào?
Có giá trị sử dụng trong suốt quá trình tham gia tố tụng, không phải đăng ký lại khi vụ án chuyển sang giai đoạn truy tố, xét xử; trừ khi người bị buộc tội từ chối hoặc đề nghị thay đổi người bào chữa, hoặc việc đăng ký bị hủy bỏ (khoản 6, khoản 7 Điều 78).
Người thân viết giấy yêu cầu luật sư thay cho người đang bị tạm giam được không?
Được. Người đại diện hoặc người thân thích của người bị buộc tội có quyền lựa chọn người bào chữa và ký giấy yêu cầu luật sư (Điều 75, khoản 2 Điều 78). Việc thay đổi hoặc từ chối luật sư về sau phải có sự đồng ý của người bị buộc tội.
Khi nào cơ quan tố tụng được từ chối đăng ký bào chữa?
Khi người đăng ký thuộc trường hợp không được bào chữa theo khoản 4 Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, hoặc người bị buộc tội thuộc trường hợp chỉ định người bào chữa từ chối người bào chữa. Việc từ chối phải thể hiện bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Luật sư gặp người bị tạm giam cần mang theo giấy tờ gì?
Văn bản thông báo người bào chữa và Thẻ luật sư (trợ giúp viên pháp lý xuất trình Thẻ trợ giúp viên pháp lý; người bào chữa khác xuất trình giấy tờ tùy thân), theo Điều 80 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Cần luật sư đăng ký bào chữa ngay?
Luật sư Công ty Luật Đỗ Gia Việt hướng dẫn gia đình ký giấy yêu cầu luật sư và nộp hồ sơ đăng ký bào chữa trong ngày. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
