Cao nhất 5 năm tù, theo khoản 2 Điều 198 Bộ luật Hình sự. Khung cơ bản tại khoản 1 không có hình phạt tù — chỉ cảnh cáo, phạt tiền từ 10 đến 100 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
- Chỉ cá nhân bị truy cứu theo Điều 198 — người trực tiếp thực hiện và người chỉ đạo; pháp nhân thương mại không chịu trách nhiệm hình sự theo điều luật này.
- Chuyển sang tù 1–5 năm khi có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt, hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng (các điểm a, b, c, d khoản 2 Điều 198).
- Ngưỡng khởi điểm 5 triệu đồng thu lợi bất chính (điểm b khoản 1) — hoặc không cần ngưỡng nếu đã có tiền sự, tiền án (điểm a khoản 1).
- Tính trên khoản thu lợi bất chính, không phải doanh thu. Hai con số này cách nhau rất xa.
- Hình phạt bổ sung: phạt tiền 20–100 triệu và cấm hành nghề 1–5 năm (khoản 3 Điều 198).
Con số 5 năm thường khiến nhiều người ngạc nhiên, vì trên báo chí vẫn thấy những bản án hàng chục năm tù liên quan đến bán hàng gian dối. Lý do nằm ở chỗ vụ việc đó không bị xử theo Điều 198 — phần sau của bài giải thích rõ.
Lừa dối khách hàng phạt bao nhiêu năm tù?
Khoản 1 Điều 198 đưa ra ba lựa chọn chế tài và không lựa chọn nào là tù giam: cảnh cáo, phạt tiền từ 10 đến 100 triệu đồng, hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
Khoản 2 chuyển sang mức nặng hơn hẳn — phạt tiền từ 100 đến 500 triệu đồng hoặc tù từ 1 đến 5 năm — khi có một trong bốn tình tiết:
| Tình tiết | Căn cứ | Thường được chứng minh bằng |
|---|---|---|
| Có tổ chức — nhiều người bàn bạc, phân công vai trò | Điểm a khoản 2 | Tin nhắn phân công, bảng chia doanh thu, lời khai của những người cùng tham gia |
| Có tính chất chuyên nghiệp — lấy việc gian dối làm nguồn thu chính | Điểm b khoản 2 | Số lần vi phạm, thời gian kéo dài, tỷ trọng khoản thu này trong tổng thu nhập |
| Dùng thủ đoạn xảo quyệt — cách thức tinh vi, khó phát hiện | Điểm c khoản 2 | Mô tả cách thức trong kết luận điều tra, vật chứng là công cụ đã bị can thiệp |
| Thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng | Điểm d khoản 2 | Sao kê ngân hàng, dữ liệu đơn hàng của sàn, sổ bán hàng, kết luận định giá |
Ngoài hình phạt chính, khoản 3 còn cho phép phạt tiền thêm từ 20 đến 100 triệu đồng và cấm hành nghề từ 1 đến 5 năm. Với người sống bằng nghề buôn bán, lệnh cấm hành nghề thường nặng hơn khoản tiền phạt.

Khi nào hành vi gian dối bị truy cứu hình sự?
Không phải cứ gian dối với khách là thành tội phạm. Khoản 1 Điều 198 đặt ra hai cửa, chỉ cần qua một:
Cửa thứ nhất — đã có tiền sự hoặc tiền án. Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về chính hành vi này và còn trong thời hạn được coi là chưa bị xử phạt, hoặc đã bị kết án về tội này và chưa được xóa án tích, mà nay còn vi phạm (điểm a khoản 1).
Cửa thứ hai — ngưỡng tiền. Thu lợi bất chính từ 5 triệu đến dưới 50 triệu đồng (điểm b khoản 1).
Ví dụ: cùng một cách bán, ba kết quả khác hẳn nhau
Chị H bán cà phê bột qua livestream, ghi 500 gram một gói, giá 120.000 đồng, thực tế mỗi gói chỉ có 450 gram. Phần thiếu là 10% khối lượng, quy ra khoảng 12.000 đồng mỗi gói.
| Số gói đã bán | Khoản chênh lệch | Khung áp dụng | Chế tài |
|---|---|---|---|
| 300 gói | 3,6 triệu đồng | Chưa đạt ngưỡng 5 triệu của điểm b khoản 1 | Xử phạt vi phạm hành chính, trừ khi đã có tiền sự theo điểm a khoản 1 |
| 2.000 gói | 24 triệu đồng | Điểm b khoản 1 — từ 5 đến dưới 50 triệu | Cảnh cáo, phạt tiền 10–100 triệu hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Không có tù |
| 5.000 gói | 60 triệu đồng | Điểm d khoản 2 — từ 50 triệu trở lên | Phạt tiền 100–500 triệu hoặc tù 1–5 năm |
Hành vi của chị H giống hệt nhau ở cả ba dòng. Thứ thay đổi chỉ là số lượng đã bán — và với mô hình livestream, khoảng cách từ 2.000 lên 5.000 gói có thể chỉ là vài phiên.
Phép tính trên chỉ để minh họa cách đọc điều luật. Trong vụ việc thật, cách xác định khoản thu lợi bất chính do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định trên hồ sơ, chứng từ và kết luận định giá — có thể khác với cách quy đổi theo tỷ lệ khối lượng ở đây.
Bốn hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm 1: “Đã giao hàng cho khách thì không phải lừa đảo.” Sai. Việc có giao hàng hay không chỉ là một dấu hiệu tham khảo. Một vụ lừa đảo theo Điều 174 vẫn có thể giao một phần hàng để hoàn tất thủ đoạn chiếm đoạt. Thứ phân biệt hai tội là mục đích chiếm đoạt và thời điểm ý định đó hình thành.
Hiểu lầm 2: “Thu lợi bất chính là tổng tiền bán được.” Sai, và đây là hiểu lầm tốn kém nhất. Con số được xem xét là phần chênh lệch do gian dối. Một phiên livestream doanh thu 600 triệu nhưng phần gian dối chỉ 24 triệu thì con số đối chiếu ngưỡng là 24 triệu — thuộc khoản 1, không phải khoản 2.
Hiểu lầm 3: “Nộp phạt hành chính xong là khép lại vụ việc.” Không hẳn. Quyết định đó trở thành điều kiện của điểm a khoản 1: lần vi phạm sau có thể bị truy cứu dù thu lợi bất chính chưa tới 5 triệu. Hiệu lực chỉ kéo dài trong thời hạn được coi là chưa bị xử phạt theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Hiểu lầm 4: “Cải tạo không giam giữ thì không phải án.” Sai. Đây là hình phạt chính, người bị kết án vẫn mang án tích và bị khấu trừ một phần thu nhập — chỉ khác là không phải chấp hành án tại trại giam.
Hành vi nào bị coi là lừa dối khách hàng?
Khoản 1 Điều 198 mô tả hành vi xảy ra trong việc mua bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, gồm hai dạng:
Cân, đong, đo, đếm, tính gian. Cân điêu, đong thiếu, bơm xăng không đủ lít, tính tiền nhiều hơn số hàng thực giao.
Dùng thủ đoạn gian dối khác. Dạng mở, bao trùm những cách thức không thể liệt kê hết: đánh tráo hàng hóa, đưa hàng mẫu chất lượng cao rồi giao hàng kém, giả mạo nguồn gốc xuất xứ, công bố sai thành phần, quảng cáo sai công dụng để bán giá cao hơn.
Vì sao có vụ chỉ phạt tiền, có vụ lĩnh 20 năm?
Vì cùng một hành vi “bán hàng gian dối” có thể bị truy tố theo nhiều tội danh khác nhau, và mức phạt chênh nhau rất xa.
| Tội danh | Điều | Dấu hiệu phân biệt | Mức cao nhất |
|---|---|---|---|
| Lừa dối khách hàng | 198 | Gian dối về số lượng, chất lượng trong mua bán để hưởng chênh lệch (khoản 1) | 5 năm tù (khoản 2) |
| Lừa đảo chiếm đoạt tài sản | 174 | Dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản; ý định chiếm đoạt thường có trước giao dịch (khoản 1) | Tù chung thân (khoản 4) |
| Sản xuất, buôn bán hàng giả | 192 | Hàng hóa là hàng giả, không thuộc các Điều 193, 194, 195 (khoản 1) | 15 năm tù (khoản 3) |
| Hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh | 194 | Hàng giả thuộc nhóm thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh | Tù chung thân |
Khoảng cách giữa dòng đầu và dòng cuối là lý do những bản án nặng vẫn xuất hiện. Người bán thuốc giả không bị xử theo Điều 198, mà theo Điều 194.
Tội danh được xác định từ mục đích chiếm đoạt và thời điểm hình thành ý định, hàng hóa có phải hàng giả không, cùng thủ đoạn và giá trị tài sản — chứ không phải từ việc có giao hàng hay không. Ranh giới này tạo khác biệt rất lớn về mức án, nên nên có luật sư tư vấn vụ án hình sự tham gia từ giai đoạn hồ sơ còn đang được xây dựng.
Rủi ro riêng của người bán hàng online và livestream
Với người bán trên nền tảng số, hành vi và khoản thu lợi bất chính dễ được chứng minh hơn hẳn bán hàng truyền thống: nội dung livestream và tin nhắn chốt đơn đều tồn tại dưới dạng dữ liệu, dòng tiền qua chuyển khoản và ví điện tử minh bạch, và quy mô cộng dồn rất nhanh — mức chênh lệch nhỏ trên mỗi đơn, nhân với hàng nghìn đơn, dễ vượt ngưỡng 50 triệu đồng.
Thêm một điểm: khi nhiều người cùng tham gia một phiên bán hàng theo vai trò đã phân công, tình tiết có tổ chức tại điểm a khoản 2 có thể được đặt ra.

Checklist tự rà soát cho người đang kinh doanh
- Mô tả sản phẩm đang đăng và lời quảng cáo khi livestream có đúng với hàng thực giao không — về khối lượng, thành phần, xuất xứ, công dụng?
- Dụng cụ cân, đong có được kiểm định còn hạn không?
- Đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này chưa, và quyết định đó còn trong thời hạn được coi là chưa bị xử phạt hay không?
- Hàng nhập về có đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc không?
- Nhân viên bán hàng và người livestream thuê ngoài có được hướng dẫn giới hạn nội dung được phép nói không?
Nếu có từ hai mục trở lên chưa yên tâm, nên rà soát hồ sơ trước khi phát sinh khiếu nại. Với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, việc này thường nằm trong gói dịch vụ pháp lý cho cá nhân và tổ chức.
Người tiêu dùng bị gian dối nên làm gì?
- Giữ bằng chứng: hóa đơn, tin nhắn, ảnh chụp mô tả sản phẩm lúc mua, video mở hàng, sao kê chuyển khoản.
- Xác định mức độ: thiệt hại nhỏ, chưa có dấu hiệu tái phạm thì phản ánh tới cơ quan quản lý thị trường hoặc hội bảo vệ người tiêu dùng là phù hợp hơn.
- Tố giác tội phạm: khi có dấu hiệu thu lợi bất chính lớn hoặc người bán đã từng bị xử phạt, gửi đơn tới cơ quan điều tra có thẩm quyền nơi xảy ra hành vi.
- Yêu cầu bồi thường: trách nhiệm hình sự của người bán và quyền đòi bồi thường của người mua là hai việc riêng, giải quyết trong cùng vụ án hoặc bằng vụ kiện dân sự độc lập (Bộ luật Dân sự).
Gửi đơn tố giác không đồng nghĩa với việc vụ việc sẽ được khởi tố. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xác minh đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm — nhưng đơn có hồ sơ chứng cứ đầy đủ thì quá trình xác minh thuận lợi hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Lừa dối khách hàng phạt bao nhiêu năm tù?
Cao nhất 5 năm, theo khoản 2 Điều 198. Khung cơ bản tại khoản 1 không có hình phạt tù — chỉ cảnh cáo, phạt tiền 10–100 triệu hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
Thu lợi bất chính dưới 5 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?
Có thể, nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này và còn trong thời hạn được coi là chưa bị xử phạt, hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích (điểm a khoản 1). Ngoài trường hợp đó thì phải đạt ngưỡng từ 5 triệu đồng.
Lừa dối khách hàng khác lừa đảo chiếm đoạt tài sản ở chỗ nào?
Khác ở mục đích chiếm đoạt. Lừa dối khách hàng là gian dối về số lượng, chất lượng để hưởng chênh lệch; lừa đảo là dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản. Mức cao nhất chênh nhau rất xa: 5 năm so với tù chung thân.
Doanh nghiệp có bị truy cứu tội lừa dối khách hàng không?
Điều 198 chỉ quy định trách nhiệm hình sự với cá nhân — người trực tiếp thực hiện và người chỉ đạo. Riêng nhóm tội về hàng giả tại các Điều 192 đến 195 mới có trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
Đã nộp phạt hành chính rồi có bị xử lý hình sự nữa không?
Với chính hành vi đã bị xử phạt thì không. Nhưng nếu quyết định đó còn trong thời hạn được coi là chưa bị xử phạt, một hành vi mới sau đó có thể bị truy cứu mà không cần đạt ngưỡng 5 triệu đồng.
Bị khởi tố về tội này có được hưởng án treo không?
Có thể, nếu đáp ứng điều kiện chung về án treo. Khắc phục hậu quả, bồi thường cho người bị hại và thành khẩn khai báo là những yếu tố được xem xét.
Kết luận
Tội lừa dối khách hàng theo Điều 198 có mức phạt tù cao nhất 5 năm, và khung cơ bản không hề có hình phạt tù. Nhưng con số đó chỉ đúng khi vụ việc thực sự được xác định là tội lừa dối khách hàng. Cùng một hành vi gian dối, nếu rơi vào nhóm hàng giả hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mức phạt có thể lên tới tù chung thân.

Vì vậy điều quan trọng không phải thuộc lòng khung hình phạt, mà là theo sát việc xác định tội danh ngay từ giai đoạn đầu — tội danh ban đầu vẫn có thể thay đổi khi xuất hiện chứng cứ mới.
Vướng vụ việc có dấu hiệu gian dối trong kinh doanh?
Luật sư Công ty Luật Đỗ Gia Việt rà soát cách xác định khoản thu lợi bất chính trong hồ sơ, đối chiếu tội danh đang được áp dụng với Điều 174, 192 và 198, chuẩn bị chứng cứ về nguồn gốc hàng hóa và quy trình bán hàng, và tham gia bảo vệ quyền lợi từ giai đoạn xác minh tin báo — là lúc tội danh còn đang được định hình.
Gọi 094.445.0105, tham khảo dịch vụ luật sư bào chữa hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Căn cứ pháp lý
- Điều 198 Bộ luật Hình sự — Tội lừa dối khách hàng: khoản 1 nêu hành vi và hai điều kiện tại điểm a, b; khoản 2 nêu bốn tình tiết định khung; khoản 3 quy định hình phạt bổ sung.
- Điều 174, 192, 194 Bộ luật Hình sự — các tội danh dễ nhầm, so sánh trong bài.
- Bộ luật Dân sự — quyền yêu cầu bồi thường của người mua. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Luật Đo lường — xử lý ở cấp độ hành chính và nghĩa vụ kiểm định phương tiện đo. Luật Xử lý vi phạm hành chính — thời hạn được coi là chưa bị xử phạt.
- Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội.
- Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, thông qua ngày 25/6/2025.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo chung, căn cứ quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng và cần được xem xét trên hồ sơ cụ thể. Bài viết không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho một vụ việc cụ thể.
