Nhận được giấy triệu tập hoặc thông báo yêu cầu lên cơ quan công an làm việc thường khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi chưa biết mình được triệu tập với tư cách gì và vụ việc có liên quan đến trách nhiệm hình sự hay không. Có người vì quá hoang mang nên khai báo thiếu chính xác, ký biên bản khi chưa đọc kỹ; ngược lại, cũng có trường hợp cho rằng có thể tùy ý không đến làm việc. Vậy bị triệu tập lên công an cần làm gì? Trước hết, người được triệu tập cần bình tĩnh xác minh nội dung yêu cầu, xác định chính xác tư cách tham gia tố tụng, chuẩn bị tài liệu cần thiết và hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình trước khi trình bày hoặc ký bất kỳ văn bản nào.
Đặc biệt, nếu vụ việc có khả năng dẫn đến việc người được triệu tập trở thành người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố hoặc bị can, việc tham vấn luật sư từ sớm có thể giúp hạn chế những rủi ro pháp lý khó khắc phục về sau.
Bị công an triệu tập có đồng nghĩa với việc đã phạm tội?
Không. Việc được cơ quan công an triệu tập hoặc yêu cầu đến làm việc không đồng nghĩa với việc người đó đã phạm tội hoặc chắc chắn sẽ bị khởi tố.
Trong quá trình tiếp nhận, kiểm tra nguồn tin về tội phạm và điều tra vụ án hình sự, Điều tra viên có thể triệu tập nhiều chủ thể khác nhau như người tố giác, người báo tin về tội phạm, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người làm chứng, bị hại, đương sự hoặc bị can.
Mỗi tư cách lại có quyền và nghĩa vụ tố tụng hoàn toàn khác nhau.
Ví dụ:
- Một người có thể được triệu tập chỉ vì đã chứng kiến sự việc.
- Chủ tài khoản ngân hàng có thể được mời làm việc vì tài khoản từng nhận hoặc chuyển một khoản tiền liên quan đến vụ án.
- Giám đốc doanh nghiệp có thể được yêu cầu giải trình về một hợp đồng, hóa đơn hoặc giao dịch của công ty.
- Người đang bị tố cáo về hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, cố ý gây thương tích hoặc một hành vi khác có thể được triệu tập để lấy lời khai.
- Người đã bị khởi tố bị can có thể được triệu tập để hỏi cung.
Do đó, vấn đề quan trọng không phải chỉ là câu hỏi “tại sao công an gọi tôi?”, mà phải xác định được “tôi đang được làm việc với tư cách pháp lý nào?”
Khi nhận giấy triệu tập lên công an, việc đầu tiên nên làm là gì?
Người nhận giấy triệu tập không nên vội hoảng sợ, bỏ trốn, né tránh hoặc lập tức gọi điện cho những người liên quan để thống nhất cách khai. Thay vào đó, nên kiểm tra kỹ giấy tờ đã nhận.
Kiểm tra cơ quan triệu tập
Cần xác định:
- Cơ quan nào yêu cầu làm việc?
- Người ký hoặc người được giao làm việc là ai?
- Địa điểm làm việc ở đâu?
- Ngày, giờ phải có mặt?
- Nội dung hoặc mục đích làm việc liên quan vấn đề gì?
- Người được triệu tập phải gặp ai?
Theo quy định hiện hành về triệu tập người làm chứng, giấy triệu tập phải ghi các thông tin như họ tên, nơi ở hoặc nơi làm việc, học tập; thời gian, địa điểm có mặt; mục đích và nội dung làm việc; thời gian làm việc; gặp ai và trách nhiệm khi vắng mặt không có căn cứ chính đáng. Việc giao giấy phải được ký nhận. Quy định này được cập nhật tại Điều 185 Bộ luật Tố tụng hình sự sau sửa đổi năm 2025.
Đối với bị can, Điều 182 Bộ luật Tố tụng hình sự cũng quy định giấy triệu tập phải thể hiện những nội dung cơ bản về nhân thân, thời gian, địa điểm có mặt, thời gian làm việc, người cần gặp và trách nhiệm khi vắng mặt.
Xác minh nếu chỉ nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn
Hiện nay xảy ra nhiều vụ giả danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát hoặc Tòa án để yêu cầu người dân cung cấp thông tin tài khoản, chuyển tiền hoặc cài đặt ứng dụng. Do đó, khi người lạ gọi điện tự xưng là công an và thông báo đang liên quan đến một vụ án, người dân cần đặc biệt thận trọng.
Không chuyển tiền, không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng và không cài ứng dụng theo hướng dẫn của người gọi.
Bộ Công an cũng nhiều lần cảnh báo rằng khi cần làm việc với người dân, cơ quan Công an thực hiện việc gửi giấy mời, giấy triệu tập hoặc thông qua lực lượng Công an tại địa phương để mời người dân đến trụ sở làm việc; người dân không nên làm theo yêu cầu chuyển tiền của người tự xưng cán bộ điều tra qua điện thoại.
Trong trường hợp nghi ngờ, nên chủ động xác minh trực tiếp với cơ quan công an được ghi hoặc được người gọi giới thiệu, thay vì tiếp tục trao đổi qua số điện thoại lạ.
Cần hỏi rõ mình được triệu tập với tư cách gì?
Đây là một trong những việc quan trọng nhất nhưng thường bị bỏ qua.
Khi lên làm việc, người dân có thể hỏi rõ: “Tôi được làm việc trong vụ việc này với tư cách gì?”
Không nên mặc định mình chỉ là người làm chứng chỉ vì cán bộ làm việc nói rằng “mời lên hỏi một số thông tin”.
Trường hợp là người làm chứng
Theo Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự, người làm chứng là người biết những tình tiết liên quan đến nguồn tin về tội phạm hoặc vụ án và được cơ quan có thẩm quyền triệu tập đến làm chứng.
Người làm chứng có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập và trình bày trung thực những tình tiết mình biết. Trường hợp cố ý vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan và việc vắng mặt gây trở ngại cho quá trình giải quyết vụ việc thì có thể bị dẫn giải.
Vì vậy, quan niệm rằng “chỉ là người làm chứng nên thích thì đi, không thích thì thôi” là không chính xác. Tuy nhiên, người làm chứng cũng có quyền yêu cầu giải thích quyền và nghĩa vụ, khiếu nại hành vi tố tụng liên quan đến mình và yêu cầu bảo vệ khi tính mạng, sức khỏe, danh dự, tài sản hoặc quyền lợi hợp pháp bị đe dọa.
Trường hợp là người bị tố giác hoặc bị kiến nghị khởi tố
Đây là trường hợp cần đặc biệt thận trọng. Theo Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có quyền:
- Được thông báo về hành vi mình bị tố giác hoặc kiến nghị khởi tố;
- Được giải thích quyền và nghĩa vụ;
- Trình bày lời khai và ý kiến;
- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu;
- Trình bày ý kiến đối với chứng cứ có liên quan;
- Tự bảo vệ hoặc nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình;
- Được thông báo kết quả giải quyết;
- Khiếu nại quyết định hoặc hành vi tố tụng theo quy định.
Đồng thời, người bị tố giác có nghĩa vụ có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm. Trong trường hợp này, việc luật sư tham gia ngay từ giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có thể đặc biệt quan trọng, thay vì chờ đến khi đã có quyết định khởi tố bị can mới tìm luật sư.
Trường hợp đã là bị can
Nếu đã có quyết định khởi tố bị can thì quyền và nghĩa vụ được xác định theo Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự. Bị can có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa; đưa ra chứng cứ, tài liệu, yêu cầu; trình bày lời khai, ý kiến và không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
Bị can đồng thời có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập. Trường hợp vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì có thể bị áp giải; nếu bỏ trốn có thể bị truy nã. Do đó, khi đã là bị can, việc tự ý bỏ giấy triệu tập có thể tạo ra hậu quả pháp lý nghiêm trọng hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.
Bị triệu tập lên công an có bắt buộc phải đi không?
Không thể trả lời câu hỏi này chỉ bằng một chữ “có” hoặc “không” mà phải căn cứ vào tư cách tố tụng, loại yêu cầu và hoàn cảnh cụ thể. Trong tố tụng hình sự, nhiều chủ thể có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập hoặc yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Ví dụ, người làm chứng phải có mặt theo giấy triệu tập. Người bị tố giác phải có mặt theo yêu cầu của cơ quan giải quyết tố giác. Bị can phải có mặt theo giấy triệu tập của người có thẩm quyền.
Một số trường hợp vắng mặt không có lý do chính đáng có thể dẫn đến dẫn giải hoặc áp giải theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Ngoài ra, Pháp lệnh 02/2022/UBTVQH15 còn quy định chế tài đối với trường hợp người tham gia tố tụng đã được triệu tập nhưng vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan và việc vắng mặt gây trở ngại cho hoạt động tố tụng. Vì vậy, không nên tự ý bỏ giấy triệu tập chỉ vì cho rằng mình không làm gì sai.
Nếu có lý do thực tế khiến không thể có mặt đúng thời gian như đang điều trị bệnh, xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc có trở ngại khách quan khác, người được triệu tập nên chủ động thông báo cho cơ quan triệu tập và cung cấp tài liệu chứng minh khi cần thiết.
Trước khi lên công an nên chuẩn bị những gì?
Sự chuẩn bị tốt giúp người được triệu tập hạn chế tình trạng căng thẳng, nhớ nhầm hoặc cung cấp thông tin thiếu nhất quán.
Chuẩn bị giấy tờ cá nhân
Nên mang theo giấy tờ tùy thân và giấy triệu tập, giấy mời hoặc tài liệu liên quan mà cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Xem lại diễn biến vụ việc
Nên tự lập một mốc thời gian gồm:
- Sự việc xảy ra khi nào?
- Có những ai tham gia?
- Mình trực tiếp thực hiện hoặc chứng kiến việc gì?
- Các khoản tiền đã chuyển hoặc nhận vào thời điểm nào?
- Những cuộc trao đổi quan trọng diễn ra ở đâu?
- Có tài liệu nào chứng minh nội dung mình trình bày?
Việc này đặc biệt cần thiết với các vụ án kinh tế, lừa đảo, vay tiền, đánh bạc, ma túy, giao dịch ngân hàng hoặc hoạt động doanh nghiệp có nhiều sự kiện kéo dài.
Bảo quản tài liệu, dữ liệu điện tử
Nếu có các tài liệu liên quan như:
- Hợp đồng;
- Sao kê ngân hàng;
- Hóa đơn;
- Tin nhắn;
- Email;
- File ghi nhận giao dịch;
- Tài liệu doanh nghiệp;
- Hình ảnh hoặc video;
nên bảo quản nguyên trạng. Không nên tự ý xóa dữ liệu, sửa chứng từ, lập lại tài liệu hoặc yêu cầu người khác xóa tin nhắn vì những hành động này có thể khiến tình hình pháp lý trở nên phức tạp hơn.
Trao đổi với luật sư nếu có nguy cơ hình sự
Nếu nội dung triệu tập liên quan trực tiếp đến hành vi mà bản thân đã thực hiện hoặc có khả năng bị xem xét trách nhiệm hình sự, nên trao đổi với luật sư trước buổi làm việc.
Luật sư có thể giúp:
- Xác định tư cách tố tụng;
- Đánh giá sơ bộ hành vi có dấu hiệu tội phạm hay chỉ là quan hệ dân sự, kinh tế;
- Xác định tài liệu nào cần chuẩn bị;
- Phân tích những tình tiết có lợi hoặc bất lợi;
- Hướng dẫn cách thực hiện quyền tố tụng;
- Tham gia bảo vệ quyền lợi hoặc bào chữa khi đáp ứng điều kiện pháp luật.
Luật sư không phải là người hướng dẫn khai gian hoặc đối phó với cơ quan điều tra. Vai trò của luật sư là giúp khách hàng thực hiện đúng quyền của mình và bảo đảm quá trình tố tụng diễn ra đúng pháp luật.
Khi làm việc với công an nên trả lời như thế nào?
Nguyên tắc quan trọng nhất là bình tĩnh, trung thực và chỉ trình bày những vấn đề mình thực sự biết hoặc nhớ rõ. Không nên vì áp lực tâm lý mà đoán hoặc tự bổ sung những tình tiết mình không chắc chắn.
Nếu không nhớ chính xác, có thể trình bày rõ: “Tôi không nhớ chính xác thời điểm này và cần kiểm tra lại tài liệu.”
Câu trả lời như vậy có thể chính xác hơn việc đưa ra một con số, ngày tháng hoặc sự kiện không chắc chắn rồi sau đó phải thay đổi lời khai.
Đồng thời:
- Không tự nhận trách nhiệm thay cho người khác;
- Không suy đoán động cơ của người khác khi không biết;
- Không thống nhất lời khai với những người cùng liên quan;
- Không khai theo nội dung do người khác chuẩn bị sẵn nếu không đúng sự thật;
- Không cung cấp thông tin sai nhằm che giấu hành vi vi phạm.
Đối với người đang ở vị trí có nguy cơ bị buộc tội, cần đặc biệt lưu ý quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội được pháp luật quy định đối với những chủ thể cụ thể như người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Không nên diễn giải quyền này thành một “quyền im lặng tuyệt đối” giống nhau cho mọi người được triệu tập.
Có được nhờ luật sư khi công an triệu tập không?
Có thể, nhưng hình thức tham gia của luật sư phụ thuộc vào tư cách tố tụng của người được triệu tập.
Một sai lầm khá phổ biến là cho rằng chỉ khi bị khởi tố mới được tìm luật sư. Điều này không chính xác.
Theo Điều 83 Bộ luật Tố tụng hình sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có thể nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, trong đó có luật sư.
Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp có thể có mặt khi lấy lời khai của người bị tố giác; sau khi người có thẩm quyền kết thúc việc lấy lời khai, người bảo vệ quyền lợi còn có quyền hỏi người bị tố giác theo trình tự pháp luật quy định.
Khi một người đã trở thành bị can, luật sư có thể tham gia với tư cách người bào chữa theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Vì vậy, trong nhiều vụ việc, thời điểm tốt để tìm luật sư không phải sau khi bị khởi tố mà ngay khi nhận thấy mình đang có nguy cơ bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Luật sư hỗ trợ khi bị công an triệu tập như thế nào?
Trong các vụ việc hình sự, Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt có thể hỗ trợ khách hàng đánh giá tình trạng pháp lý ngay từ giai đoạn nhận giấy mời, giấy triệu tập hoặc đang được cơ quan công an xác minh.
Tùy từng vụ việc, luật sư có thể hỗ trợ:
- Nghiên cứu nội dung giấy triệu tập và tài liệu khách hàng cung cấp;
- Xác định tư cách tố tụng và nguy cơ pháp lý;
- Phân tích dấu hiệu cấu thành tội phạm;
- Hướng dẫn chuẩn bị chứng cứ, tài liệu;
- Tư vấn quyền và nghĩa vụ khi lấy lời khai;
- Tham gia với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác khi đủ điều kiện;
- Tham gia bào chữa cho bị can, bị cáo;
- Kiến nghị, khiếu nại khi phát hiện quyết định hoặc hành vi tố tụng ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của khách hàng;
- Đồng hành trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử.
Trong vụ án hình sự, xử lý đúng ngay từ buổi làm việc đầu tiên thường có ý nghĩa hơn rất nhiều so với việc tìm cách khắc phục khi lời khai, chứng cứ và hồ sơ tố tụng đã được hình thành.
Khách hàng đang có giấy triệu tập, giấy mời hoặc được yêu cầu đến cơ quan công an làm việc có thể liên hệ Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt để được luật sư nghiên cứu tình huống và tư vấn phương án phù hợp.
