Có, nhưng chỉ trong khuôn khổ trợ giúp pháp lý: trợ giúp viên pháp lý được tham gia tố tụng tại Tòa với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền lợi khi được Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cử, cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Người bị buộc tội không thuộc diện này thì không thể “nhờ riêng” một trợ giúp viên pháp lý bào chữa mà phải mời luật sư.
- Tư cách tham gia tố tụng: người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý (khoản 1 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý 2017).
- Điều kiện trong vụ án hình sự: trợ giúp viên pháp lý làm người bào chữa khi người bị buộc tội thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý (điểm d khoản 2 Điều 72 BLTTHS 2015).
- Thời hạn cử người: 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý; 12 giờ nếu là người bị bắt, bị tạm giữ (khoản 2 Điều 31).
- Đối tượng được trợ giúp: người có công, hộ nghèo, trẻ em, người bị buộc tội từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo… (Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017).
- Sắp mở rộng: Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý, hiệu lực từ 01/01/2027, mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý.
Câu hỏi bạn đọc: Anh trai tôi bị truy tố về tội cố ý gây thương tích và sắp bị đưa ra xét xử. Tôi quen một người đang làm trợ giúp viên pháp lý. Người này có thể đứng ra bào chữa cho anh tôi tại phiên tòa không?
Trợ giúp viên pháp lý có được bào chữa tại Tòa không?
Có. Khoản 1 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 quy định trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý theo Luật này và pháp luật về tố tụng.
Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 cũng ghi nhận điều này: theo khoản 2 Điều 72, người bào chữa có thể là luật sư; người đại diện của người bị buộc tội; bào chữa viên nhân dân; và trợ giúp viên pháp lý trong trường hợp người bị buộc tội thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý. Như vậy, quyền bào chữa của trợ giúp viên pháp lý gắn chặt với hai điều kiện: người bị buộc tội thuộc diện được trợ giúp và trợ giúp viên được tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cử.
| Người bào chữa | Khi nào được bào chữa | Căn cứ |
|---|---|---|
| Luật sư | Mọi trường hợp, do người bị buộc tội, người thân mời hoặc được chỉ định | Điểm a khoản 2 Điều 72 BLTTHS |
| Người đại diện của người bị buộc tội | Khi người bị buộc tội có người đại diện theo pháp luật | Điểm b khoản 2 Điều 72 |
| Bào chữa viên nhân dân | Do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức thành viên cử cho thành viên của tổ chức mình | Điểm c khoản 2 Điều 72; điểm c khoản 2 Điều 76 |
| Trợ giúp viên pháp lý | Chỉ khi người bị buộc tội thuộc diện được trợ giúp pháp lý, do Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cử | Điểm d khoản 2 Điều 72; Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý |
Ai được trợ giúp pháp lý miễn phí?
Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 liệt kê người được trợ giúp pháp lý, gồm:
- Người có công với cách mạng;
- Người thuộc hộ nghèo;
- Trẻ em;
- Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn;
- Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi;
- Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo;
- Người có khó khăn về tài chính thuộc một số nhóm: cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng liệt sĩ khi còn nhỏ; người nhiễm chất độc da cam; người cao tuổi; người khuyết tật; người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự; nạn nhân bạo lực gia đình; nạn nhân của hành vi mua bán người; người nhiễm HIV.
Cập nhật: Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2026, có hiệu lực từ 01/01/2027, sửa Điều 7 theo hướng mở rộng diện được trợ giúp (ví dụ người thuộc hộ cận nghèo, người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội hoặc bị hại…). Đến hết 31/12/2026 vẫn áp dụng Điều 7 Luật 2017 nêu trên.
Người thân quen là trợ giúp viên pháp lý có nhận bào chữa riêng được không?
Không. Trợ giúp viên pháp lý thực hiện trợ giúp pháp lý thông qua Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, theo quyết định cử người của Trung tâm, cho đúng người thuộc diện được trợ giúp. Họ không hành nghề tự do như luật sư để nhận bào chữa theo quan hệ quen biết hay theo thù lao.
Trong tình huống bạn đọc nêu: nếu anh trai bạn không thuộc một trong các đối tượng tại Điều 7, gia đình cần mời luật sư để bào chữa. Nếu anh bạn thuộc diện được trợ giúp (ví dụ thuộc hộ cận nghèo), gia đình có thể đề nghị Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cử trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư bào chữa miễn phí — nhưng người được cử do Trung tâm quyết định, không nhất thiết là người quen của gia đình.
Thủ tục yêu cầu trợ giúp viên pháp lý bào chữa như thế nào?
- Xác định diện được trợ giúp: chuẩn bị giấy tờ chứng minh (giấy chứng nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, giấy tờ người có công, giấy tờ chứng minh độ tuổi…).
- Gửi yêu cầu: nộp tại Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, hoặc báo yêu cầu với cơ quan tiến hành tố tụng đang giải quyết vụ án.
- Cơ quan tố tụng thông báo: trong 12 giờ (người bị bắt, bị tạm giữ) hoặc 24 giờ (bị can, bị cáo, bị hại) kể từ khi nhận yêu cầu, cơ quan tiến hành tố tụng phải thông báo cho Trung tâm (khoản 3 Điều 31).
- Trung tâm cử người: trong 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý (12 giờ với người bị bắt, bị tạm giữ); việc cử người lập thành văn bản gửi người được trợ giúp và cơ quan tiến hành tố tụng (khoản 2, khoản 4 Điều 31).
- Đăng ký bào chữa: trợ giúp viên pháp lý đăng ký bào chữa với cơ quan có thẩm quyền rồi tham gia tố tụng, kể cả tại phiên tòa.
Khi nào Tòa án phải chỉ định người bào chữa?
Theo khoản 1 Điều 76 BLTTHS 2015, nếu người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích không mời người bào chữa, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa khi: (a) bị can, bị cáo bị truy cứu về tội mà mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình; (b) người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa, người có nhược điểm về tâm thần hoặc người dưới 18 tuổi. Khi đó, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước có thể được đề nghị cử trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư cho người thuộc diện được trợ giúp (điểm b khoản 2 Điều 76).
Kinh nghiệm: với vụ án cố ý gây thương tích (Điều 134 BLHS), khung hình phạt phụ thuộc tỷ lệ tổn thương cơ thể và tình tiết định khung. Nên mời luật sư tham gia từ giai đoạn điều tra để kịp xem xét kết luận giám định, chứng cứ và thỏa thuận bồi thường — những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến mức án.
Bài viết liên quan
- Các trường hợp bắt buộc phải có luật sư bào chữa 2026
- Tìm luật sư bào chữa ở Hải Phòng: cách chọn và thủ tục mời 2026
Câu hỏi thường gặp
Trợ giúp viên pháp lý có được bào chữa không?
Có, với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý (khoản 1 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý 2017), trong trường hợp người bị buộc tội thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý (điểm d khoản 2 Điều 72 BLTTHS 2015).
Người được trợ giúp pháp lý miễn phí gồm những ai?
Theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017: người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn, người bị buộc tội từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo và một số nhóm có khó khăn về tài chính. Từ 01/01/2027, Luật số 05/2026/QH16 mở rộng thêm diện được trợ giúp.
Có thể nhờ người quen là trợ giúp viên pháp lý bào chữa riêng không?
Không. Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng theo quyết định cử của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cho người thuộc diện được trợ giúp; người không thuộc diện này cần mời luật sư.
Bao lâu thì Trung tâm trợ giúp pháp lý cử người bào chữa?
Trong 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý; nếu người được trợ giúp là người bị bắt, người bị tạm giữ thì trong 12 giờ kể từ thời điểm thụ lý (khoản 2 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý 2017).
Khi nào cơ quan tố tụng phải chỉ định người bào chữa?
Khi người bị buộc tội không mời người bào chữa mà bị truy cứu về tội có mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình; hoặc có nhược điểm về thể chất không thể tự bào chữa, nhược điểm về tâm thần, hoặc dưới 18 tuổi (khoản 1 Điều 76 BLTTHS 2015).
Cần luật sư bào chữa cho người thân?
Luật sư hình sự Công ty Luật Đỗ Gia Việt tham gia bào chữa từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử; tư vấn thủ tục đề nghị trợ giúp pháp lý nếu bị can, bị cáo thuộc diện được trợ giúp. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
