Có. Trong vụ án hình sự có phần bồi thường thiệt hại, bị cáo phải chịu án phí dân sự sơ thẩm tính trên số tiền mà Tòa án buộc phải bồi thường — tức là phần còn chưa bồi thường tại thời điểm xét xử. Ngược lại, phần tiền bị cáo đã tự nguyện bồi thường trước khi mở phiên tòa thì không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm, và nếu trước khi mở phiên tòa các bên đã thỏa thuận xong việc bồi thường, đề nghị Tòa án ghi nhận, thì cũng không phải chịu án phí đối với phần đó (khoản 1 Điều 23 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14).
- Án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án hình sự áp dụng theo Điều 26, Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 như vụ án dân sự thông thường, dẫn chiếu từ Điều 23.
- Bồi thường tự nguyện trước khi mở phiên tòa → không chịu án phí đối với số tiền đã bồi thường.
- Thỏa thuận bồi thường trước phiên tòa và đề nghị Tòa ghi nhận → không chịu án phí; nhưng nếu đến tại phiên tòa mới thỏa thuận thì vẫn phải chịu án phí như trường hợp Tòa án xét xử.
- Mức án phí tính theo biểu có giá ngạch: số tiền bồi thường từ trên 6 triệu đến 400 triệu đồng chịu 5%; từ 6 triệu trở xuống chịu 300.000 đồng.
- Bị cáo còn phải chịu án phí hình sự sơ thẩm 200.000 đồng nếu bị kết án — khoản này độc lập với án phí dân sự.
Tình huống thực tế: bồi thường một phần thì án phí tính trên số nào?
Hãy xem một tình huống điển hình trong các vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Anh A điều khiển xe khách trong tình trạng có nồng độ cồn, gây tai nạn làm chị P tử vong. Đại diện hợp pháp của bị hại yêu cầu bồi thường tổng cộng 300 triệu đồng gồm chi phí mai táng, tổn thất tinh thần và tiền cấp dưỡng cho con của bị hại. Trước khi mở phiên tòa, gia đình anh A đã bồi thường được 100 triệu đồng; số còn lại 200 triệu đồng chưa bồi thường, và tại phiên tòa Tòa án buộc anh A tiếp tục bồi thường khoản này.
Câu hỏi đặt ra: án phí dân sự sơ thẩm tính trên 300 triệu đồng hay chỉ trên 200 triệu đồng còn lại?
Cách giải quyết đúng: án phí dân sự sơ thẩm chỉ tính trên 200 triệu đồng mà Tòa án buộc bị cáo phải tiếp tục bồi thường. 100 triệu đồng đã tự nguyện bồi thường trước khi mở phiên tòa được miễn án phí theo khoản 1 Điều 23 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Áp dụng biểu án phí có giá ngạch: 5% × 200.000.000 = 10.000.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm, cộng 200.000 đồng án phí hình sự sơ thẩm.
Nếu gia đình anh A bồi thường đủ 300 triệu đồng trước ngày mở phiên tòa, anh A không phải chịu đồng án phí dân sự sơ thẩm nào, chỉ chịu án phí hình sự sơ thẩm. Đây là lý do luật sư bào chữa thường khuyên thân nhân bị cáo thu xếp bồi thường càng sớm càng tốt: vừa được giảm án phí, vừa là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả” tại điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015.
Ai phải chịu án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án hình sự?
Điều 23 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 quy định nghĩa vụ chịu án phí trong vụ án hình sự, trong đó án phí dân sự sơ thẩm được xác định theo các nguyên tắc tại Điều 26 và Điều 27 — nghĩa là bên có nghĩa vụ bồi thường theo quyết định của Tòa án phải chịu án phí tương ứng với số tiền phải bồi thường.
| Tình huống | Có phải chịu án phí dân sự sơ thẩm? |
|---|---|
| Bị cáo tự nguyện bồi thường đủ trước khi mở phiên tòa | Không |
| Trước khi mở phiên tòa, bị cáo và bị hại thỏa thuận được việc bồi thường và đề nghị Tòa án ghi nhận | Không |
| Bị cáo mới bồi thường một phần trước phiên tòa, Tòa buộc bồi thường tiếp phần còn lại | Có — chỉ tính trên phần còn lại Tòa buộc bồi thường |
| Các bên chỉ thỏa thuận được việc bồi thường tại phiên tòa | Có — như trường hợp Tòa án xét xử |
| Bị hại kê khai thiệt hại tài sản nhưng giá trị chứng minh được khác với kê khai | Bị cáo chịu án phí tính theo phần tài sản được chứng minh bị thiệt hại |
| Bị cáo thuộc diện được miễn án phí (hộ nghèo, cận nghèo, người cao tuổi…) và có đơn đề nghị | Được xem xét miễn theo Điều 12, Điều 14 |
Lưu ý: quy định miễn án phí khi bồi thường trước phiên tòa nhằm khuyến khích bị cáo chủ động khắc phục hậu quả. Mốc then chốt là “trước khi mở phiên tòa”. Khoản tiền nộp bổ sung sau khi phiên tòa đã khai mạc không được tính vào phần miễn án phí.
Mức án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch được tính thế nào?
Yêu cầu bồi thường thiệt hại luôn là yêu cầu có giá ngạch (quy ra được bằng tiền), nên áp dụng Danh mục án phí ban hành kèm theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14:
| Số tiền Tòa án buộc bồi thường | Án phí dân sự sơ thẩm |
|---|---|
| Từ 6.000.000 đồng trở xuống | 300.000 đồng |
| Trên 6.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng | 5% số tiền |
| Trên 400.000.000 đồng đến 800.000.000 đồng | 20.000.000 đồng + 4% phần vượt quá 400.000.000 đồng |
| Trên 800.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng | 36.000.000 đồng + 3% phần vượt quá 800.000.000 đồng |
| Trên 2.000.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng | 72.000.000 đồng + 2% phần vượt quá 2.000.000.000 đồng |
| Trên 4.000.000.000 đồng | 112.000.000 đồng + 0,1% phần vượt quá 4.000.000.000 đồng |
Ngoài án phí dân sự, bị cáo bị kết án còn chịu án phí hình sự sơ thẩm là 200.000 đồng; nếu kháng cáo mà Tòa phúc thẩm giữ nguyên bản án thì chịu thêm án phí hình sự phúc thẩm 200.000 đồng. Án phí dân sự phúc thẩm (khi kháng cáo phần dân sự) là 300.000 đồng.
Làm thế nào để bị cáo không phải chịu án phí dân sự?
- Xác định sớm tổng mức thiệt hại. Trao đổi với bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của bị hại về các khoản yêu cầu: chi phí cứu chữa, mai táng, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần, cấp dưỡng. Đối chiếu với mức Tòa án thường chấp nhận theo Bộ luật Dân sự 2015.
- Thương lượng và lập văn bản thỏa thuận bồi thường. Văn bản ghi rõ tổng số tiền, phương thức, thời hạn thanh toán, có chữ ký của các bên. Nên có người làm chứng hoặc thực hiện tại cơ quan tiến hành tố tụng.
- Thanh toán và lấy biên nhận trước ngày mở phiên tòa. Có thể giao trực tiếp cho bị hại (kèm giấy biên nhận) hoặc nộp tại cơ quan thi hành án dân sự, cơ quan điều tra theo hướng dẫn.
- Nộp tài liệu cho Tòa án và đề nghị ghi nhận. Gửi văn bản thỏa thuận, biên nhận tiền cho Tòa án trước phiên tòa để Tòa ghi nhận việc bồi thường và không tính án phí đối với phần đã thỏa thuận, đã bồi thường.
- Đề nghị áp dụng tình tiết giảm nhẹ. Luật sư bào chữa đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 (tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả), kèm đơn xin giảm nhẹ hình phạt của đại diện bị hại nếu có.
Vì sao nhiều bản án từng tính sai án phí ở phần này?
Thực tiễn xét xử từng tồn tại nhiều quan điểm khác nhau: có Tòa tính án phí trên toàn bộ tổng thiệt hại (kể cả phần đã bồi thường), có Tòa chỉ tính trên phần còn lại, có Tòa lại không tính án phí khi các bên thỏa thuận xong tại phiên tòa. Những bản án tính án phí sai là căn cứ để Viện kiểm sát kháng nghị hoặc bị cáo kháng cáo phần án phí.
Căn cứ vào khoản 1 Điều 23 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, cách áp dụng đúng là: phần đã tự nguyện bồi thường trước khi mở phiên tòa và phần đã thỏa thuận, đề nghị ghi nhận trước khi mở phiên tòa thì không tính án phí; phần Tòa án buộc bồi thường tiếp thì tính án phí theo biểu có giá ngạch. Nếu bản án sơ thẩm tính án phí trên cả phần đã bồi thường, bị cáo có quyền kháng cáo phần quyết định về án phí trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án.
Bài viết liên quan
- Giá thuê luật sư tranh chấp đất đai: cách tính thù lao và án phí
- Án treo và quyền công dân: những điều cần biết
Câu hỏi thường gặp
Có tính án phí dân sự sơ thẩm đối với số tiền chưa bồi thường không?
Có. Trong vụ án hình sự, bị cáo phải chịu án phí dân sự sơ thẩm tính trên số tiền mà Tòa án buộc phải tiếp tục bồi thường, tức phần chưa bồi thường tại thời điểm xét xử. Phần đã tự nguyện bồi thường trước khi mở phiên tòa thì không phải chịu án phí, theo khoản 1 Điều 23 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.
Bị cáo tự nguyện bồi thường trước khi xét xử có phải chịu án phí dân sự không?
Không. Nếu bị cáo tự nguyện bồi thường đầy đủ trước khi mở phiên tòa thì không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm, chỉ chịu án phí hình sự sơ thẩm 200.000 đồng nếu bị kết án. Việc tự nguyện bồi thường còn là tình tiết giảm nhẹ theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015.
Thỏa thuận bồi thường tại phiên tòa có được miễn án phí không?
Không. Chỉ khi các bên thỏa thuận được việc bồi thường trước khi mở phiên tòa và đề nghị Tòa án ghi nhận thì mới không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Nếu đến tại phiên tòa mới thỏa thuận thì vẫn phải chịu án phí như trường hợp Tòa án xét xử.
Án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án hình sự tính bao nhiêu phần trăm?
Tính theo biểu án phí có giá ngạch của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14: từ 6 triệu đồng trở xuống là 300.000 đồng; từ trên 6 triệu đến 400 triệu đồng là 5% số tiền; từ trên 400 triệu đến 800 triệu đồng là 20 triệu đồng cộng 4% phần vượt quá 400 triệu; các bậc cao hơn giảm dần tỷ lệ.
Bồi thường 100 triệu trước, Tòa buộc bồi thường thêm 200 triệu thì án phí bao nhiêu?
Án phí dân sự sơ thẩm chỉ tính trên 200 triệu đồng Tòa buộc bồi thường tiếp: 5% × 200.000.000 = 10.000.000 đồng. Khoản 100 triệu đồng đã tự nguyện bồi thường trước phiên tòa không tính án phí. Bị cáo chịu thêm 200.000 đồng án phí hình sự sơ thẩm.
Án phí hình sự sơ thẩm là bao nhiêu tiền?
Án phí hình sự sơ thẩm là 200.000 đồng và án phí hình sự phúc thẩm là 200.000 đồng theo Danh mục án phí, lệ phí Tòa án ban hành kèm theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Khoản này độc lập với án phí dân sự sơ thẩm đối với phần bồi thường thiệt hại.
Bản án tính sai án phí dân sự thì bị cáo có kháng cáo được không?
Được. Bị cáo có quyền kháng cáo riêng phần quyết định về án phí trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án sơ thẩm. Việc tính án phí trên cả phần đã tự nguyện bồi thường trước phiên tòa là căn cứ phổ biến để kháng cáo hoặc để Viện kiểm sát kháng nghị.
Cần luật sư bào chữa và tư vấn phần bồi thường dân sự?
Luật sư hình sự của Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt hỗ trợ thương lượng bồi thường với bị hại, lập hồ sơ đề nghị ghi nhận và tình tiết giảm nhẹ, kiểm tra việc tính án phí trong bản án. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
