Người dưới 14 tuổi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội không phải chịu trách nhiệm hình sự, không bị khởi tố, không bị phạt tù với bất kỳ tội nào, kể cả tội đặc biệt nghiêm trọng (khoản 2, khoản 3 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015). Thay vào đó, tùy độ tuổi và tính chất hành vi, người đó có thể bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính mang tính giáo dục.
- Dưới 12 tuổi: không áp dụng biện pháp xử lý hành chính; gia đình, nhà trường quản lý, giáo dục.
- Đủ 12 đến dưới 14 tuổi, hành vi có dấu hiệu tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý → giáo dục tại xã, phường, thị trấn (Điều 90 Luật Xử lý vi phạm hành chính).
- Đủ 12 đến dưới 14 tuổi, hành vi có dấu hiệu tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý → đưa vào trường giáo dưỡng (Điều 92 Luật Xử lý vi phạm hành chính).
- Bồi thường thiệt hại: cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ bằng tài sản của mình (Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015).
- Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 (hiệu lực 01/01/2026) đề cao giáo dục, phục hồi thay cho trừng phạt.
Khi một đứa trẻ dưới 14 tuổi gây thương tích, trộm cắp hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gia đình và người bị hại đều lo lắng: trẻ có bị đi tù không, bị xử lý ra sao, ai phải bồi thường. Bài viết giải thích rõ nguyên tắc miễn trách nhiệm hình sự với người dưới 14 tuổi, các biện pháp giáo dục được áp dụng và trách nhiệm bồi thường dân sự theo pháp luật hiện hành.
Người dưới 14 tuổi phạm tội có bị đi tù không?
Không. Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 quy định độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự:
- Từ đủ 16 tuổi trở lên: chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật Hình sự có quy định khác;
- Từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi: chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thuộc danh mục một số điều luật được liệt kê cụ thể (như giết người, cố ý gây thương tích, hiếp dâm, cướp tài sản, mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy…);
- Dưới 14 tuổi: không phải chịu trách nhiệm hình sự với bất kỳ tội phạm nào.
Như vậy, người dưới 14 tuổi dù thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội đặc biệt nghiêm trọng cũng không bị khởi tố, không bị xét xử và không bị áp dụng hình phạt tù. Pháp luật xác định ở độ tuổi này các em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức và điều khiển hành vi, nên ưu tiên biện pháp giáo dục.
Biện pháp xử lý người dưới 14 tuổi theo từng độ tuổi
| Độ tuổi | Tính chất hành vi | Biện pháp áp dụng | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Dưới 12 tuổi | Mọi hành vi vi phạm | Không áp dụng biện pháp xử lý hành chính; gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương quản lý, giáo dục | Luật Xử lý vi phạm hành chính |
| Đủ 12 – dưới 14 tuổi | Hành vi có dấu hiệu tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý | Giáo dục tại xã, phường, thị trấn (thời hạn 03 – 06 tháng) | Điều 90 Luật Xử lý vi phạm hành chính |
| Đủ 12 – dưới 14 tuổi | Hành vi có dấu hiệu tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý | Đưa vào trường giáo dưỡng (thời hạn 06 – 24 tháng) | Điều 92 Luật Xử lý vi phạm hành chính |
Tội phạm “rất nghiêm trọng” là tội có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 07 năm đến 15 năm tù; “đặc biệt nghiêm trọng” là tội có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 15 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình (Điều 9 Bộ luật Hình sự). Hai biện pháp này không phải là hình phạt hình sự mà là biện pháp hành chính nhằm giáo dục, giúp các em sửa chữa và tái hòa nhập.
Giáo dục tại xã, phường và trường giáo dưỡng khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | Giáo dục tại xã, phường, thị trấn | Đưa vào trường giáo dưỡng |
|---|---|---|
| Nơi thực hiện | Tại cộng đồng, nơi cư trú, có sự giám sát của gia đình và chính quyền | Tại cơ sở giáo dưỡng tập trung do cơ quan quản lý |
| Mức độ hành vi | Dấu hiệu tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý | Dấu hiệu tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý |
| Thời hạn | 03 – 06 tháng | 06 – 24 tháng |
| Thẩm quyền quyết định | Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã | Tòa án nhân dân |
Thủ tục: việc đưa vào trường giáo dưỡng do Tòa án nhân dân xem xét, quyết định theo trình tự chặt chẽ, có sự tham gia của người chưa thành niên, cha mẹ hoặc người giám hộ. Gia đình có quyền trình bày, cung cấp tài liệu và đề nghị áp dụng biện pháp nhẹ hơn.
Ai bồi thường thiệt hại do người dưới 14 tuổi gây ra?
Miễn trách nhiệm hình sự không có nghĩa là miễn trách nhiệm bồi thường dân sự. Theo Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015:
- Người chưa đủ 15 tuổi gây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại bằng tài sản của mình;
- Nếu tài sản của cha, mẹ không đủ mà con có tài sản riêng thì lấy tài sản riêng của con để bồi thường phần còn thiếu;
- Trường hợp người dưới 15 tuổi gây thiệt hại trong thời gian trường học trực tiếp quản lý thì nhà trường phải bồi thường, trừ khi chứng minh được mình không có lỗi.
Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 (số 59/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026) xây dựng hệ thống tư pháp thân thiện, lấy giáo dục, phòng ngừa và phục hồi làm trọng tâm, bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên. Khi con em có hành vi vi phạm hoặc gia đình là bị hại, nên tham khảo luật sư hình sự để được hướng dẫn về biện pháp xử lý, quyền của trẻ và việc bồi thường.
Bài viết liên quan
Câu hỏi thường gặp
Người dưới 14 tuổi phạm tội có bị đi tù không?
Không. Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự với bất kỳ tội phạm nào, không bị khởi tố, không bị xét xử và không bị áp dụng hình phạt tù.
Người dưới 14 tuổi phạm tội bị xử lý bằng biện pháp gì?
Dưới 12 tuổi thì gia đình, nhà trường và chính quyền quản lý, giáo dục. Từ đủ 12 đến dưới 14 tuổi, nếu hành vi có dấu hiệu tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý thì bị giáo dục tại xã, phường, thị trấn; nếu có dấu hiệu tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý thì bị đưa vào trường giáo dưỡng.
Trẻ dưới 14 tuổi gây thương tích thì ai phải bồi thường?
Theo Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015, người chưa đủ 15 tuổi gây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ bằng tài sản của mình; nếu tài sản của cha, mẹ không đủ mà con có tài sản riêng thì lấy tài sản riêng của con để bồi thường phần còn thiếu.
Giáo dục tại xã, phường và trường giáo dưỡng khác nhau thế nào?
Giáo dục tại xã, phường, thị trấn được thực hiện tại cộng đồng, thời hạn 03 đến 06 tháng, do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định. Đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp tập trung tại cơ sở giáo dưỡng, thời hạn 06 đến 24 tháng, do Tòa án nhân dân quyết định.
Từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự với tội nào?
Theo khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thuộc danh mục các điều luật được liệt kê như giết người, cố ý gây thương tích, hiếp dâm, cướp tài sản, mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy.
Trẻ gây thiệt hại ở trường thì nhà trường có phải bồi thường không?
Có. Theo Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015, nếu người dưới 15 tuổi gây thiệt hại trong thời gian trường học trực tiếp quản lý thì nhà trường phải bồi thường, trừ khi nhà trường chứng minh được mình không có lỗi.
Cần luật sư hỗ trợ vụ việc liên quan người chưa thành niên?
Luật sư Công ty Luật Đỗ Gia Việt tư vấn biện pháp xử lý, quyền của người chưa thành niên, thủ tục tại Tòa án và trách nhiệm bồi thường dân sự, bảo vệ quyền lợi cho gia đình và người bị hại. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
