Hành vi bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản bị xử lý về Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo Điều 169 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) với khung cơ bản phạt tù từ 02 năm đến 07 năm; mức cao nhất là tù chung thân khi chiếm đoạt từ 500 triệu đồng, gây thương tích từ 61% hoặc làm chết người. Tội phạm hoàn thành ngay khi đã bắt giữ con tin và đưa ra yêu sách đòi tài sản, dù chưa lấy được tiền.
- Khoản 1: tù 02 – 07 năm. Khoản 2: tù 05 – 12 năm (có tổ chức, chuyên nghiệp, dùng vũ khí, nạn nhân dưới 16 tuổi, từ 02 người trở lên, chiếm đoạt 50 – dưới 200 triệu đồng, thương tích 11 – 30%).
- Khoản 3: tù 10 – 18 năm (chiếm đoạt 200 – dưới 500 triệu đồng, thương tích 31 – 60%). Khoản 4: tù 15 – 20 năm hoặc chung thân (chiếm đoạt từ 500 triệu đồng, thương tích từ 61%, làm chết người).
- Chuẩn bị phạm tội cũng bị phạt tù 01 – 05 năm (khoản 5); hình phạt bổ sung phạt tiền 10 – 100 triệu đồng, quản chế, cấm cư trú 01 – 05 năm, tịch thu tài sản (khoản 6).
- Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này nếu thuộc khoản 2 trở lên (khoản 2 Điều 12).
- Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025) không sửa đổi Điều 169; Án lệ số 64/2023/AL hướng dẫn áp dụng tình tiết “có tổ chức” và định khung theo số tiền yêu sách.
Bắt cóc để tống tiền là một trong những tội xâm phạm sở hữu nguy hiểm nhất vì vừa tước đoạt tự do thân thể của nạn nhân, vừa uy hiếp tinh thần người thân để chiếm đoạt tài sản. Bài viết phân tích cấu thành tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, các khung hình phạt theo Điều 169 Bộ luật Hình sự, cách phân biệt với các tội có dấu hiệu tương tự và những vấn đề cần lưu ý cho cả bị hại lẫn người bị buộc tội.
Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là gì?
Khoản 1 Điều 169 Bộ luật Hình sự 2015 quy định: “Người nào bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm”. Tội này có hai hành vi gắn liền nhau: bắt cóc (bắt, giữ người trái pháp luật, đưa nạn nhân đến nơi khác, khống chế) và dùng con tin để uy hiếp người thứ ba (cha mẹ, vợ chồng, người có trách nhiệm với tài sản) nhằm buộc họ giao tài sản. Các dấu hiệu pháp lý:
- Khách thể: xâm phạm đồng thời quyền sở hữu tài sản và quyền tự do thân thể, sức khỏe, tính mạng của con tin.
- Hành vi khách quan: bắt cóc bằng vũ lực, đe dọa, lừa dối, thuốc mê hoặc thủ đoạn khác; sau đó đưa ra yêu sách đòi tiền, tài sản để đổi lấy việc thả con tin. Tội phạm được coi là hoàn thành khi người phạm tội đã bắt cóc và đưa ra yêu sách chiếm đoạt, không phụ thuộc đã nhận được tài sản hay chưa.
- Chủ thể: người từ đủ 16 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự; người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chịu trách nhiệm với các khung tại khoản 2, 3, 4 vì Điều 169 thuộc danh mục tại khoản 2 Điều 12.
- Lỗi và mục đích: lỗi cố ý trực tiếp; mục đích chiếm đoạt tài sản là dấu hiệu bắt buộc. Bắt giữ người vì mâu thuẫn, đòi nợ, trả thù mà không nhằm chiếm đoạt tài sản thì không cấu thành tội này.
Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản bị phạt bao nhiêu năm tù?
Điều 169 có bốn khung hình phạt chính, một khoản về chuẩn bị phạm tội và một khoản hình phạt bổ sung:
| Khung | Tình tiết định khung | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản (không có tình tiết tăng nặng) | Tù 02 – 07 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; dùng vũ khí, phương tiện hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác; đối với người dưới 16 tuổi; đối với 02 người trở lên; chiếm đoạt tài sản trị giá 50 – dưới 200 triệu đồng; gây thương tích 11 – 30%; gây rối loạn tâm thần và hành vi 11 – 45%; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự; tái phạm nguy hiểm | Tù 05 – 12 năm |
| Khoản 3 | Chiếm đoạt tài sản trị giá 200 – dưới 500 triệu đồng; gây thương tích 31 – 60%; gây rối loạn tâm thần và hành vi từ 46% | Tù 10 – 18 năm |
| Khoản 4 | Chiếm đoạt tài sản từ 500 triệu đồng; gây thương tích từ 61% cho 01 người hoặc từ 31% cho mỗi người với 02 người trở lên; gây rối loạn tâm thần từ 46% cho 02 người trở lên; làm chết người | Tù 15 – 20 năm hoặc tù chung thân |
| Khoản 5 | Chuẩn bị phạm tội (chuẩn bị công cụ, phương tiện, theo dõi nạn nhân, lập kế hoạch, thành lập nhóm) | Tù 01 – 05 năm |
| Khoản 6 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền 10 – 100 triệu đồng; quản chế, cấm cư trú 01 – 05 năm; tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản |
Số tiền “chiếm đoạt” được tính thế nào? Theo Án lệ số 64/2023/AL của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, khi người phạm tội đã bắt cóc con tin và đưa ra yêu sách đòi một số tiền cụ thể, thì số tiền yêu sách là căn cứ để định khung hình phạt theo điểm e khoản 2, điểm a khoản 3, điểm a khoản 4 Điều 169, dù sau đó chưa nhận được tiền. Án lệ này cũng xác định: nhiều người bàn bạc, phân công vai trò để bắt cóc là phạm tội “có tổ chức”.
Bắt cóc chưa lấy được tiền có bị truy cứu không?
Có. Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản có cấu thành hình thức: hậu quả chiếm đoạt được tài sản không phải dấu hiệu bắt buộc. Chỉ cần đã bắt giữ con tin với mục đích đòi tiền chuộc, tội phạm đã hoàn thành. Việc chưa nhận được tiền, bị bắt khi đang nhận tiền, hoặc tự thả con tin sau khi gia đình không đáp ứng chỉ là tình tiết để Tòa án cân nhắc khi lượng hình.
Thậm chí, giai đoạn chuẩn bị phạm tội (mua dây trói, thuê xe, theo dõi lịch sinh hoạt của nạn nhân, lập nhóm bàn kế hoạch) cũng bị xử lý với mức tù từ 01 đến 05 năm theo khoản 5 Điều 169. Đây là một trong số ít tội mà Bộ luật Hình sự xử lý cả hành vi chuẩn bị, cho thấy mức độ nguy hiểm được đánh giá rất cao.
Phân biệt bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với các tội tương tự
Trong thực tiễn, hành vi bắt giữ người và đòi tiền có thể bị nhầm lẫn giữa nhiều tội danh. Bảng sau giúp xác định đúng tội:
| Tội danh | Dấu hiệu đặc trưng | Khung cơ bản |
|---|---|---|
| Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169) | Bắt giữ con tin để uy hiếp người thứ ba giao tài sản | Tù 02 – 07 năm |
| Cướp tài sản (Điều 168) | Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc khiến chính nạn nhân không thể chống cự để lấy tài sản | Tù 03 – 10 năm |
| Cưỡng đoạt tài sản (Điều 170) | Đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần để nạn nhân lo sợ mà tự giao tài sản; không bắt giữ người | Tù 01 – 05 năm |
| Bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157) | Tước tự do thân thể nhưng không nhằm chiếm đoạt tài sản (đòi nợ, trả thù, mâu thuẫn cá nhân) | Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng – 03 năm |
| Chiếm đoạt người dưới 16 tuổi (Điều 153) | Chiếm giữ trẻ em bằng vũ lực, lừa dối, thủ đoạn khác nhưng không nhằm tống tiền (tranh giành nuôi con, bắt về nuôi, trả thù) | Tù 03 – 07 năm |
Khi hành vi thỏa mãn nhiều tội (ví dụ vừa bắt giữ nạn nhân để đòi tiền chuộc, vừa cướp điện thoại, tiền mang theo người của nạn nhân), người phạm tội có thể bị truy cứu về nhiều tội độc lập và tổng hợp hình phạt theo Điều 55. Trường hợp bắt giữ con nợ để ép trả nợ thực tế, Tòa án thường xác định là tội bắt, giữ người trái pháp luật kết hợp cưỡng đoạt tài sản, chứ không phải Điều 169, vì khoản nợ có thật không phải “chiếm đoạt”. Ranh giới này rất mỏng và phụ thuộc chứng cứ cụ thể.
Bắt cóc trẻ em để đòi tiền chuộc bị xử lý thế nào?
Nếu bắt cóc trẻ em nhằm đòi tiền chuộc, hành vi bị xử theo điểm d khoản 2 Điều 169 “đối với người dưới 16 tuổi” với khung tù từ 05 đến 12 năm ngay cả khi số tiền yêu sách nhỏ. Nếu trẻ bị thương tích, hoảng loạn tâm thần hoặc tử vong, khung hình phạt tăng lên khoản 3, khoản 4. Ngược lại, nếu chiếm giữ trẻ em không nhằm mục đích tài sản (ví dụ bắt về nuôi, giành con) thì xử về tội chiếm đoạt người dưới 16 tuổi (Điều 153); nếu nhằm bán, giao cho người khác để nhận tiền thì có thể là tội mua bán người dưới 16 tuổi (Điều 151) với mức án nặng hơn. Xem thêm bài viết về tội bắt cóc trẻ em.
Người bị hại và gia đình nên làm gì khi có người thân bị bắt cóc?
- Báo ngay cho cơ quan công an (gọi 113 hoặc công an cấp xã gần nhất), kể cả khi kẻ bắt cóc đe dọa “không được báo công an”. Lực lượng chuyên trách có phương án giải cứu con tin an toàn và truy bắt đối tượng.
- Lưu giữ mọi chứng cứ: tin nhắn, cuộc gọi, số tài khoản nhận tiền, hình ảnh, ghi âm yêu sách. Đây là chứng cứ xác định số tiền yêu sách để định khung hình phạt.
- Không tự ý giao tiền hoặc tự tổ chức giải cứu khi chưa có hướng dẫn của cơ quan điều tra, vì có thể làm tăng nguy hiểm cho con tin.
- Yêu cầu bồi thường thiệt hại: bị hại có quyền đòi bồi thường chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần theo Điều 590, Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 ngay trong vụ án hình sự.
- Mời luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử (Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự).
Cảnh giác “bắt cóc online”: gần đây xuất hiện thủ đoạn gọi điện giả danh công an, ép nạn nhân (thường là học sinh, sinh viên) tự cách ly, tự quay video “bị trói” rồi gọi về gia đình đòi tiền chuộc. Gia đình cần xác minh trực tiếp với con em, nhà trường và báo công an trước khi chuyển tiền.
Người bị buộc tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản cần lưu ý gì?
Vì khung hình phạt rất nặng, ngay từ khi bị tạm giữ, người bị buộc tội nên thực hiện quyền mời luật sư bào chữa (Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự). Luật sư sẽ đánh giá:
- Có đúng tội danh không: có mục đích chiếm đoạt tài sản hay chỉ là đòi khoản nợ có thật, mâu thuẫn cá nhân (có thể là Điều 157 hoặc Điều 170 với mức án nhẹ hơn nhiều).
- Vai trò trong vụ án: người chủ mưu, người thực hành hay chỉ giúp sức thứ yếu (cho mượn xe, canh gác) để đề nghị phân hóa trách nhiệm theo Điều 58.
- Số tiền yêu sách và định khung: yêu sách thực tế là bao nhiêu, có bị thổi phồng không.
- Tình tiết giảm nhẹ (Điều 51): tự nguyện thả con tin, tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, bồi thường thiệt hại, phạm tội lần đầu, nhân thân tốt. Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội (thả con tin, từ bỏ yêu sách khi chưa bị phát hiện) được miễn trách nhiệm hình sự về tội định phạm theo Điều 16, nhưng vẫn có thể chịu trách nhiệm về tội bắt, giữ người trái pháp luật.
- Người dưới 18 tuổi phạm tội: áp dụng các nguyên tắc xử lý riêng theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 (hiệu lực 01/01/2026) với mức hình phạt thấp hơn người thành niên.
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội này là 10 năm với khoản 1 (tội nghiêm trọng), 15 năm với khoản 2 (tội rất nghiêm trọng) và 20 năm với khoản 3, khoản 4 (tội đặc biệt nghiêm trọng, mức cao nhất của khung trên 15 năm tù) theo Điều 27 Bộ luật Hình sự.
Bài viết liên quan
- Tội bắt cóc trẻ em
- Luật sư bào chữa vụ án bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản
- Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại: 9 tội danh, thủ tục
Câu hỏi thường gặp
Bắt cóc tống tiền bị phạt bao nhiêu năm tù?
Theo Điều 169 Bộ luật Hình sự 2015, bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản bị phạt tù từ 02 đến 07 năm (khoản 1); từ 05 đến 12 năm nếu có tổ chức, dùng vũ khí, nạn nhân dưới 16 tuổi hoặc chiếm đoạt 50 đến dưới 200 triệu đồng (khoản 2); từ 10 đến 18 năm nếu chiếm đoạt 200 đến dưới 500 triệu đồng (khoản 3); từ 15 đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu chiếm đoạt từ 500 triệu đồng, gây thương tích từ 61% hoặc làm chết người (khoản 4).
Bắt cóc chưa lấy được tiền chuộc có bị truy cứu không?
Có. Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản hoàn thành ngay khi người phạm tội đã bắt giữ con tin và đưa ra yêu sách đòi tài sản, không phụ thuộc đã nhận được tiền hay chưa. Theo Án lệ số 64/2023/AL, số tiền yêu sách là căn cứ định khung hình phạt dù chưa chiếm đoạt được.
Bắt cóc trẻ em để đòi tiền chuộc phạm tội gì?
Bắt cóc trẻ em dưới 16 tuổi để đòi tiền chuộc phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với tình tiết định khung “đối với người dưới 16 tuổi” tại điểm d khoản 2 Điều 169, khung hình phạt tù từ 05 đến 12 năm, có thể tăng đến chung thân nếu gây thương tích nặng hoặc làm chết trẻ. Chiếm giữ trẻ em không nhằm tống tiền thì xử theo Điều 153 tội chiếm đoạt người dưới 16 tuổi.
Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản khác bắt giữ người trái pháp luật thế nào?
Điểm khác biệt là mục đích chiếm đoạt tài sản. Bắt giữ người để uy hiếp người thân giao tiền là tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169, tù 02 đến 07 năm trở lên). Bắt giữ người vì mâu thuẫn, trả thù hoặc để ép trả khoản nợ có thật mà không nhằm chiếm đoạt thì là tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157, khung cơ bản cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng đến 03 năm).
Người 15 tuổi phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản có bị xử lý hình sự không?
Có, nếu hành vi thuộc khoản 2, 3 hoặc 4 Điều 169 (tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng), vì Điều 169 nằm trong danh mục tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự về trách nhiệm của người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi. Mức hình phạt áp dụng theo nguyên tắc xử lý người dưới 18 tuổi, không quá một phần hai mức tù của người thành niên và không áp dụng tù chung thân.
Chuẩn bị bắt cóc nhưng chưa thực hiện có bị phạt không?
Có. Khoản 5 Điều 169 quy định người chuẩn bị phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, như chuẩn bị công cụ, phương tiện, theo dõi nạn nhân, lập nhóm bàn kế hoạch, bị phạt tù từ 01 đến 05 năm. Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự về tội định phạm theo Điều 16 Bộ luật Hình sự.
Cần luật sư bào chữa hoặc bảo vệ bị hại trong vụ án bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản?
Luật sư hình sự Công ty Luật Đỗ Gia Việt tham gia ngay từ giai đoạn tạm giữ, xác định đúng tội danh, vai trò đồng phạm, số tiền yêu sách và tình tiết giảm nhẹ; đồng thời bảo vệ quyền lợi, yêu cầu bồi thường cho người bị hại. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
