Người bị ngồi tù oan được Nhà nước bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017, gồm thiệt hại vật chất (thu nhập bị mất, tài sản, chi phí thuê luật sư, đi lại thăm gặp…) và thiệt hại tinh thần. Riêng tiền bù đắp tinh thần được tính 05 ngày lương cơ sở cho mỗi ngày bị bắt, tạm giữ, tạm giam hoặc chấp hành án phạt tù (Điều 27). Với mức lương cơ sở 2.530.000 đồng từ 01/7/2026, mỗi ngày ngồi tù oan tương ứng khoảng 575.000 đồng tiền tinh thần. Người bị oan còn được xin lỗi, cải chính công khai và khôi phục quyền lợi.
- Thời hiệu yêu cầu bồi thường: 03 năm kể từ ngày nhận được văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường (Điều 6 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017).
- Người bị oan đã chết: thiệt hại tinh thần xác định là 360 tháng lương cơ sở, tương đương khoảng 910,8 triệu đồng theo mức lương cơ sở hiện hành; người thừa kế thực hiện quyền yêu cầu.
- Nơi yêu cầu: cơ quan giải quyết bồi thường — cơ quan tiến hành tố tụng đã ra bản án, quyết định oan sai.
- Lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, áp dụng từ 01/7/2026.
- Luật số 15/2026/QH16 sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (hiệu lực 01/3/2027) nâng mức tạm ứng kinh phí bồi thường lên tối thiểu 75% giá trị thiệt hại.
Án oan không chỉ lấy đi thời gian tự do mà còn làm mất thu nhập, việc làm, danh dự và cả sức khỏe của người bị oan lẫn gia đình. Pháp luật Việt Nam xác định đây là trách nhiệm của Nhà nước: người bị thiệt hại không phải kiện cá nhân điều tra viên, kiểm sát viên hay thẩm phán, mà yêu cầu chính cơ quan tiến hành tố tụng bồi thường. Bài viết giải thích ai được bồi thường, được bồi thường những khoản gì, cách tính và thủ tục yêu cầu theo quy định áp dụng năm 2026.
Ngồi tù oan có được Nhà nước bồi thường không?
Có. Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 (Luật số 10/2017/QH14, hiệu lực từ 01/7/2018) quy định Nhà nước bồi thường khi có đủ các căn cứ:
- Có văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường: bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền xác định người đó không thực hiện hành vi phạm tội, hành vi không cấu thành tội phạm, hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được người đó phạm tội, đình chỉ vì những lý do trên…
- Có thiệt hại thực tế thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
- Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ.
Như vậy, không chỉ người đã chấp hành án phạt tù mới được bồi thường. Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam rồi được đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án vì không phạm tội, hoặc người bị khởi tố, truy tố, xét xử nhưng sau đó được tuyên không phạm tội cũng thuộc diện được bồi thường.
Ngồi tù oan được bồi thường những khoản gì?
| Nhóm thiệt hại | Nội dung được bồi thường | Căn cứ |
|---|---|---|
| Tài sản bị xâm phạm | Tài sản bị thu giữ, tạm giữ, kê biên, tịch thu trái pháp luật được trả lại; mất, hư hỏng thì bồi thường theo giá trị; khoản tiền đã nộp ngân sách được hoàn trả kèm lãi | Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
| Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút | Tiền lương, thu nhập trong thời gian bị giam giữ, bị truy cứu; không chứng minh được thu nhập thì tính theo mức luật định | Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
| Sức khỏe bị xâm phạm | Chi phí khám, chữa bệnh, bồi dưỡng sức khỏe, phục hồi chức năng, người chăm sóc | Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
| Người bị thiệt hại chết | Chi phí cứu chữa, mai táng; tiền cấp dưỡng cho người mà người chết đang có nghĩa vụ cấp dưỡng | Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
| Thiệt hại về tinh thần | Tính theo số ngày bị giam giữ, bị truy cứu, hoặc mức cố định khi người bị thiệt hại chết | Điều 27 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
| Chi phí khác | Chi phí thuê người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi; chi phí đi lại, lưu trú, in ấn, gửi đơn; chi phí đi lại của thân nhân để thăm gặp người bị tạm giữ, tạm giam, chấp hành án phạt tù | Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
| Khôi phục danh dự, quyền lợi | Xin lỗi, cải chính công khai; khôi phục việc làm, chức vụ và các quyền lợi hợp pháp khác | Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 |
Cách tính tiền bồi thường tinh thần khi ngồi tù oan năm 2026
Điều 27 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 dùng đơn vị “ngày lương cơ sở” — một ngày lương cơ sở bằng mức lương cơ sở tháng chia cho 22 ngày. Từ 01/7/2026, lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng (Nghị định 161/2026/NĐ-CP), nên một ngày lương cơ sở khoảng 115.000 đồng.
| Tình huống | Mức bồi thường tinh thần | Quy đổi theo lương cơ sở 2.530.000 đồng |
|---|---|---|
| Mỗi ngày bị bắt, tạm giữ, tạm giam, chấp hành án phạt tù trái pháp luật | 05 ngày lương cơ sở / 01 ngày | ≈ 575.000 đồng / ngày |
| Ngồi tù oan 01 năm (365 ngày) | 365 × 05 ngày lương cơ sở | ≈ 209,9 triệu đồng |
| Ngồi tù oan 05 năm (1.826 ngày) | 1.826 × 05 ngày lương cơ sở | ≈ 1,05 tỷ đồng |
| Người bị oan đã chết | 360 tháng lương cơ sở | 910.800.000 đồng |
Con số trên chỉ là phần tinh thần. Tổng số tiền thực nhận còn cộng thu nhập bị mất, chi phí thuê luật sư, chi phí đi lại thăm gặp, tài sản bị thiệt hại… nên các vụ oan sai kéo dài nhiều năm thường có tổng mức bồi thường lớn hơn nhiều. Mức lương cơ sở áp dụng là mức tại thời điểm giải quyết bồi thường, không phải thời điểm bị bắt.
Thủ tục yêu cầu bồi thường khi bị ngồi tù oan
- Nhận văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thườngBản án tuyên không phạm tội, quyết định đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án vì không phạm tội… Cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm gửi văn bản này và hướng dẫn thủ tục cho người bị thiệt hại.
- Chuẩn bị hồ sơVăn bản yêu cầu bồi thường (nêu thông tin người yêu cầu, thiệt hại, cách tính, số tiền đề nghị); văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường; giấy tờ tùy thân; tài liệu chứng minh thiệt hại (bảng lương, hợp đồng lao động, hóa đơn chi phí luật sư, chi phí khám chữa bệnh, vé đi lại…). Người thừa kế yêu cầu thay người đã chết phải có giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế.
- Nộp hồ sơ tại cơ quan giải quyết bồi thườngLà cơ quan tiến hành tố tụng đã ra quyết định hoặc bản án trái pháp luật (cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án tùy giai đoạn). Có thể nộp trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính.
- Thụ lý, xác minh thiệt hạiCơ quan giải quyết bồi thường kiểm tra hồ sơ, thụ lý, cử người đại diện giải quyết bồi thường và xác minh thiệt hại. Người yêu cầu có thể đề nghị tạm ứng kinh phí bồi thường với phần thiệt hại tinh thần và thiệt hại không cần xác minh.
- Thương lượng và ra quyết định giải quyết bồi thườngHai bên thương lượng mức bồi thường, lập biên bản; cơ quan ra quyết định giải quyết bồi thường. Không đồng ý, người yêu cầu có quyền khởi kiện ra Tòa án.
- Nhận tiền bồi thường, xin lỗi công khaiCơ quan chi trả tiền bồi thường; tổ chức xin lỗi, cải chính công khai theo yêu cầu của người bị thiệt hại. Cơ quan sau đó xem xét trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ có lỗi.
Được xin lỗi, cải chính công khai như thế nào?
Ngoài tiền bồi thường, người bị oan có quyền yêu cầu trực tiếp xin lỗi và cải chính công khai. Trong tố tụng hình sự, việc xin lỗi thường được tổ chức tại nơi cư trú hoặc nơi làm việc của người bị oan, có đại diện chính quyền địa phương và cơ quan đã gây oan sai; đồng thời có thể đăng báo xin lỗi, cải chính công khai. Người bị thiệt hại có quyền từ chối hình thức xin lỗi công khai nếu không muốn sự việc bị nhắc lại.
Bài viết liên quan
- Bồi thường thiệt hại 2026: căn cứ, mức bồi thường và thời hiệu khởi kiện
- Thủ tục yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 2026
Câu hỏi thường gặp
Ngồi tù oan 1 ngày được bồi thường bao nhiêu tiền?
Riêng thiệt hại về tinh thần, mỗi ngày bị bắt, tạm giữ, tạm giam hoặc chấp hành án phạt tù trái pháp luật được bồi thường 05 ngày lương cơ sở (Điều 27 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017). Với lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ 01/7/2026 và một ngày lương cơ sở bằng lương tháng chia 22, mỗi ngày ngồi tù oan tương ứng khoảng 575.000 đồng. Ngoài ra còn được bồi thường thu nhập bị mất, chi phí thuê luật sư, chi phí thăm gặp và các thiệt hại vật chất khác.
Người bị án oan đã chết được bồi thường bao nhiêu?
Thiệt hại về tinh thần được xác định là 360 tháng lương cơ sở, tương đương 910.800.000 đồng theo mức lương cơ sở 2.530.000 đồng. Người thừa kế còn được bồi thường chi phí cứu chữa, mai táng, tiền cấp dưỡng cho người mà người chết đang có nghĩa vụ cấp dưỡng, cùng các thiệt hại vật chất khác; người thừa kế là người thực hiện quyền yêu cầu bồi thường.
Thời hiệu yêu cầu bồi thường oan sai là bao lâu?
Là 03 năm kể từ ngày người bị thiệt hại nhận được văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, như bản án tuyên không phạm tội hoặc quyết định đình chỉ vì không phạm tội (Điều 6 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017). Thời gian có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan không tính vào thời hiệu.
Bị tạm giam rồi được thả vì không phạm tội có được bồi thường không?
Có. Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam mà sau đó có quyết định đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án vì không thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm thuộc diện được Nhà nước bồi thường. Mức bồi thường tinh thần cũng là 05 ngày lương cơ sở cho mỗi ngày bị giam giữ, cộng thu nhập bị mất và các chi phí hợp lý.
Yêu cầu bồi thường oan sai nộp hồ sơ ở đâu?
Nộp tại cơ quan giải quyết bồi thường, là cơ quan tiến hành tố tụng đã ra quyết định hoặc bản án trái pháp luật — có thể là cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án tùy giai đoạn tố tụng. Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết bồi thường, người yêu cầu có quyền khởi kiện ra Tòa án.
Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sửa đổi 2026 có gì mới?
Luật số 15/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026, hiệu lực từ 01/3/2027. Điểm mới đáng chú ý: người yêu cầu được tạm ứng không thấp hơn 75% giá trị thiệt hại về tinh thần và thiệt hại không cần xác minh (trước đây 50%); rút ngắn thời hạn xác minh, thương lượng; đẩy nhanh việc chi trả sau khi có quyết định bồi thường. Yêu cầu đã thụ lý trước 01/3/2027 chưa giải quyết xong được áp dụng quy định có lợi hơn cho phần việc chưa có kết quả.
Cần luật sư yêu cầu bồi thường oan sai?
Hồ sơ bồi thường oan sai cần tính đủ từng khoản thiệt hại và chứng minh bằng tài liệu — thiếu chứng cứ là mất quyền lợi. Luật sư hình sự của Đỗ Gia Việt hỗ trợ lập văn bản yêu cầu, tính mức bồi thường, đại diện thương lượng với cơ quan giải quyết bồi thường và khởi kiện khi không đồng ý. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
