Tai nạn giao thông không chỉ đặt ra vấn đề xử phạt hành chính hoặc trách nhiệm hình sự mà còn kéo theo nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tính mạng và tài sản. Trên thực tế, nhiều gia đình gặp khó khăn vì không biết phải yêu cầu ai bồi thường, cần chuẩn bị giấy tờ gì, khoản tiền nào được tính và tiền bảo hiểm có phải là toàn bộ số tiền người bị thiệt hại được nhận hay không. Một điểm đặc biệt cần lưu ý là thủ tục bồi thường tai nạn giao thông thường tồn tại song song hai quan hệ khác nhau: yêu cầu người có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo pháp luật dân sự và yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm chi trả theo bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới. Hai khoản này không nên bị đánh đồng.
Bài viết được cập nhật trên cơ sở Bộ luật Dân sự 2015, Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, Luật Kinh doanh bảo hiểm và Nghị định 67/2023/NĐ-CP trong trạng thái đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
Xác định đúng người phải bồi thường sau tai nạn giao thông
Sai lầm khá phổ biến là mặc nhiên cho rằng người trực tiếp cầm lái luôn là người duy nhất phải bồi thường. Pháp luật dân sự quy định người có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản và gây thiệt hại có thể phải bồi thường. Tuy nhiên, đối với phương tiện giao thông cơ giới, vấn đề còn phức tạp hơn do đây có thể được xác định là nguồn nguy hiểm cao độ.
Theo Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Trường hợp đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người đang chiếm hữu, sử dụng có thể phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác phù hợp pháp luật. Trong những trường hợp luật định, trách nhiệm bồi thường còn có thể phát sinh ngay cả khi người có trách nhiệm không có lỗi.
Do đó, khi giải quyết tai nạn cần kiểm tra ít nhất các yếu tố:
- Người nào trực tiếp điều khiển phương tiện?
- Ai là chủ sở hữu xe?
- Xe được giao, cho mượn, cho thuê hay sử dụng trong công việc của doanh nghiệp?
- Các bên có lỗi như thế nào?
- Có nhiều phương tiện cùng gây ra thiệt hại hay không?
- Người bị thiệt hại có lỗi góp phần làm phát sinh hoặc làm tăng thiệt hại hay không?
Nếu người bị thiệt hại cũng có lỗi, phần thiệt hại tương ứng với lỗi của họ có thể không được yêu cầu bên kia bồi thường. Nguyên tắc này được quy định trong Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015.
Những việc nên làm ngay sau khi xảy ra tai nạn
Việc xử lý những giờ đầu sau tai nạn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chứng minh lỗi và mức thiệt hại sau này.
Trước hết cần ưu tiên cứu chữa người bị nạn và trình báo cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, trong khả năng cho phép, nên lưu giữ:
- Hình ảnh, video hiện trường;
- Vị trí phương tiện;
- Biển số xe;
- Dấu vết va chạm;
- Thông tin người chứng kiến;
- Camera hành trình hoặc camera khu vực;
- Biên bản, tài liệu của cơ quan công an;
- Hồ sơ điều trị;
- Hóa đơn viện phí, thuốc, phương tiện vận chuyển;
- Chứng cứ về thu nhập bị mất;
- Hóa đơn sửa chữa hoặc định giá tài sản.
Không nên chỉ thỏa thuận bằng miệng, đặc biệt đối với tai nạn gây thương tích nặng hoặc chết người.
Trường hợp phương tiện có bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự, bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm cần thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm qua đường dây nóng. Nghị định 67/2023/NĐ-CP còn quy định việc thông báo tai nạn bằng văn bản hoặc hình thức điện tử phải được thực hiện trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày xảy ra tai nạn, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc có trở ngại khách quan.
Các khoản có thể yêu cầu bồi thường khi bị thiệt hại về tài sản
Khi phương tiện hoặc tài sản khác bị hư hỏng, người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường trên cơ sở thiệt hại thực tế.
Theo Điều 589 Bộ luật Dân sự, thiệt hại do tài sản bị xâm phạm có thể bao gồm:
- Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng;
- Lợi ích gắn với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất hoặc giảm sút;
- Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại;
- Các thiệt hại khác do pháp luật quy định.
Ví dụ, xe ô tô bị hư hỏng sau va chạm thì chi phí sửa chữa thực tế có chứng từ hợp lệ là một căn cứ quan trọng để yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, phạm vi bồi thường dân sự và phạm vi bảo hiểm không hoàn toàn giống nhau. Một khoản có thể được xem xét trong quan hệ bồi thường dân sự nhưng lại thuộc trường hợp loại trừ hoặc vượt quá giới hạn trách nhiệm của hợp đồng bảo hiểm bắt buộc.
Tai nạn gây thương tích được bồi thường những khoản nào?
Đối với thiệt hại về sức khỏe, Điều 590 Bộ luật Dân sự và hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP cho phép xem xét nhiều khoản thiệt hại khác nhau.
Chi phí điều trị và phục hồi sức khỏe
Có thể bao gồm các khoản hợp lý phục vụ:
- Cấp cứu;
- Khám và điều trị;
- Thuốc;
- Phẫu thuật;
- Phục hồi chức năng;
- Đi lại phục vụ điều trị;
- Các chi phí cần thiết khác có liên quan trực tiếp đến thương tích.
Các khoản yêu cầu nên được chứng minh bằng hóa đơn, chứng từ, hồ sơ bệnh án, đơn thuốc hoặc tài liệu y tế phù hợp.
Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút
Nếu người bị thương phải nghỉ làm hoặc khả năng lao động bị giảm, phần thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút có thể được tính vào thiệt hại. Đối với người có mức lương ổn định, có thể sử dụng hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê hoặc tài liệu của đơn vị sử dụng lao động.
Đối với thu nhập không ổn định, Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP có hướng dẫn cách xác định dựa trên thu nhập trung bình trong khoảng thời gian trước khi xảy ra thiệt hại; trường hợp không xác định được còn có cơ chế tham chiếu khác theo quy định.
Chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc
Nếu người bị thương cần người thường xuyên chăm sóc trong thời gian điều trị thì chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc cũng có thể được xem xét.
Tiền bù đắp tổn thất tinh thần
Ngoài thiệt hại vật chất, người bị xâm phạm sức khỏe còn được yêu cầu một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần. Các bên được quyền tự thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa được xác định theo giới hạn tại Điều 590 Bộ luật Dân sự.
Tai nạn giao thông làm chết người được bồi thường những khoản nào?
Đây là nhóm vụ việc dễ phát sinh tranh chấp nhất vì số tiền bồi thường không chỉ gồm chi phí mai táng.
Theo Điều 591 Bộ luật Dân sự, thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm có thể bao gồm:
- Thiệt hại về sức khỏe phát sinh từ lúc bị tai nạn đến thời điểm nạn nhân tử vong;
- Chi phí hợp lý cho việc mai táng;
- Tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng;
- Khoản bù đắp tổn thất tinh thần;
- Các thiệt hại khác theo quy định của pháp luật.
Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn chi phí mai táng hợp lý có thể bao gồm những khoản cần thiết như quan tài, hỏa táng hoặc chôn cất, phương tiện đưa tang và các chi phí mai táng phù hợp với phong tục địa phương. Ngược lại, chi phí cúng tế, ăn uống, xây mộ hoặc bốc mộ không mặc nhiên được tính là chi phí mai táng hợp lý để buộc bên gây thiệt hại thanh toán. Đây là một điểm người yêu cầu bồi thường thường bỏ sót khi tự lập bảng yêu cầu.
Đối với tổn thất tinh thần do tính mạng bị xâm phạm, các bên được thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì pháp luật đặt ra mức tối đa tương ứng 100 lần mức lương cơ sở cho một người có tính mạng bị xâm phạm.
Hồ sơ yêu cầu bồi thường tai nạn giao thông nên chuẩn bị những gì?
Đối với yêu cầu bồi thường dân sự, pháp luật không thiết kế một bộ hồ sơ cứng nhắc giống thủ tục hành chính. Tuy nhiên, người yêu cầu cần chứng minh từng khoản thiệt hại và căn cứ phát sinh trách nhiệm.
Một bộ hồ sơ thực tế nên có:
- Văn bản yêu cầu bồi thường, trong đó trình bày diễn biến tai nạn, căn cứ yêu cầu và từng khoản tiền cụ thể.
- Tài liệu về vụ tai nạn, như biên bản hiện trường, sơ đồ hiện trường, kết luận xác minh, kết luận điều tra hoặc tài liệu khác của cơ quan công an.
- Tài liệu y tế, gồm hồ sơ cấp cứu, bệnh án, giấy ra viện, kết luận thương tích, hóa đơn viện phí, đơn thuốc.
- Chứng cứ về thu nhập, chẳng hạn hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê ngân hàng, tài liệu về hoạt động kinh doanh.
- Chứng cứ về tài sản, như hình ảnh hư hỏng, kết quả giám định, báo giá và hóa đơn sửa chữa.
- Nếu nạn nhân tử vong, nên bổ sung trích lục khai tử, tài liệu chứng minh quan hệ thân nhân và tài liệu chứng minh nghĩa vụ cấp dưỡng.
Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP yêu cầu người yêu cầu bồi thường phải nêu rõ từng loại thiệt hại, số tiền yêu cầu và tài liệu chứng minh. Nếu đương sự không thể tự thu thập tài liệu thì có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập theo quy định tố tụng.
Thủ tục yêu cầu người có trách nhiệm trực tiếp bồi thường
Gửi yêu cầu bồi thường bằng văn bản
Sau khi có tài liệu cơ bản, người bị thiệt hại nên lập yêu cầu bằng văn bản thay vì chỉ gọi điện hoặc trao đổi miệng.
Văn bản nên thể hiện:
- Thông tin các bên;
- Thời gian, địa điểm xảy ra tai nạn;
- Hậu quả;
- Căn cứ xác định trách nhiệm;
- Từng khoản thiệt hại;
- Tổng số tiền yêu cầu;
- Tài liệu kèm theo;
- Thời hạn đề nghị giải quyết.
Thương lượng mức bồi thường
Pháp luật ưu tiên cho các bên thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường và phương thức thanh toán. Theo Điều 585 Bộ luật Dân sự, thiệt hại thực tế về nguyên tắc phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, nhưng các bên có thể thỏa thuận về cách thức thực hiện.
Thỏa thuận nên lập thành văn bản, ghi rõ:
- Tổng số tiền;
- Khoản nào đã thanh toán;
- Khoản nào thanh toán sau;
- Thời hạn;
- Phương thức chuyển tiền;
- Phạm vi nghĩa vụ đã được giải quyết.
Không nên ký nội dung “đã nhận đủ tiền và không còn yêu cầu gì khác” khi thương tích chưa ổn định hoặc chưa xác định được toàn bộ hậu quả, vì điều này có thể làm phát sinh tranh chấp về sau.
Yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự
Nếu tai nạn có dấu hiệu cấu thành tội phạm và cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, phần bồi thường dân sự có thể được giải quyết trong cùng vụ án hình sự. Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP định hướng việc giải quyết bồi thường trong vụ án hình sự hoặc hành chính cần được thực hiện cùng vụ án khi có căn cứ, nhằm bảo đảm nguyên tắc bồi thường đầy đủ và kịp thời.
Người bị hại hoặc đại diện hợp pháp nên chủ động nộp bảng yêu cầu bồi thường và chứng cứ cho cơ quan tiến hành tố tụng, không nên chỉ chờ cơ quan điều tra tự tính thiệt hại.
Khởi kiện khi không thỏa thuận được
Nếu người có trách nhiệm từ chối bồi thường hoặc hai bên không thống nhất được số tiền, người bị thiệt hại có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.
Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Thủ tục bồi thường bảo hiểm tai nạn giao thông
Đây là phần cần phân biệt với yêu cầu bồi thường trực tiếp đối với người lái xe hoặc chủ xe. Theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP, sau khi nhận được thông báo tai nạn, doanh nghiệp bảo hiểm phải thực hiện các công việc nhất định để hướng dẫn và giải quyết quyền lợi bảo hiểm.
Thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm
Bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm cần liên hệ đường dây nóng của doanh nghiệp bảo hiểm ngay khi tai nạn xảy ra.
- Trong vòng 01 giờ kể từ khi nhận thông báo, doanh nghiệp bảo hiểm phải hướng dẫn về an toàn, hạn chế tổn thất và thủ tục hồ sơ.
- Trong vòng 24 giờ, doanh nghiệp bảo hiểm phải phối hợp thực hiện việc giám định tổn thất theo quy định.
Không tự ý sửa chữa tài sản trước khi giám định
Một lỗi thực tế khá phổ biến là chủ xe đem phương tiện đi sửa ngay rồi mới thông báo cho bảo hiểm.
Nghị định 67 đặt ra nghĩa vụ bảo vệ hiện trường, hạn chế thiệt hại và không tự ý di chuyển, tháo dỡ hoặc sửa chữa tài sản khi chưa có ý kiến của doanh nghiệp bảo hiểm, trừ trường hợp cần thiết để bảo đảm an toàn hoặc thực hiện theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện tạm ứng
Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận thông báo về vụ tai nạn, doanh nghiệp bảo hiểm phải tạm ứng bồi thường đối với thiệt hại về sức khỏe, tính mạng trong các trường hợp theo quy định.
- Nếu xác định vụ tai nạn thuộc phạm vi bồi thường, mức tạm ứng đối với trường hợp tử vong bằng 70% mức bồi thường bảo hiểm ước tính.
- Nếu chưa xác định được vụ tai nạn có thuộc phạm vi bồi thường hay không, pháp luật vẫn quy định một số mức tạm ứng dựa trên giới hạn trách nhiệm bảo hiểm và mức độ thương tật.
Như vậy, không phải trong mọi trường hợp gia đình nạn nhân phải chờ có kết luận cuối cùng của cơ quan công an mới được xử lý bước đầu với doanh nghiệp bảo hiểm.
Luật Đỗ Gia Việt hỗ trợ giải quyết bồi thường tai nạn giao thông
Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt tư vấn và hỗ trợ khách hàng trong các vụ tai nạn giao thông có tranh chấp về trách nhiệm dân sự, bảo hiểm hoặc liên quan đến quá trình giải quyết vụ án hình sự.
Luật sư có thể hỗ trợ:
- Nghiên cứu hồ sơ và đánh giá trách nhiệm của từng bên;
- Xác định các khoản thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường;
- Rà soát hồ sơ y tế, thu nhập, tài sản và tài liệu chứng minh thiệt hại;
- Soạn văn bản yêu cầu bồi thường;
- Làm việc, thương lượng với người gây tai nạn, chủ xe hoặc bên liên quan;
- Hỗ trợ xử lý hồ sơ bảo hiểm;
- Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại trong vụ án hình sự;
- Đại diện hoặc tham gia tố tụng khi tranh chấp phải giải quyết tại Tòa án.
Mỗi vụ tai nạn có diễn biến, mức độ lỗi và thiệt hại khác nhau. Vì vậy, không nên áp dụng máy móc một mức tiền bồi thường từ vụ việc khác, đặc biệt đối với tai nạn gây thương tích nặng hoặc chết người.
Thủ tục bồi thường tai nạn giao thông không đơn thuần là nộp một bộ hồ sơ rồi chờ nhận tiền. Người bị thiệt hại cần đồng thời xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm, thu thập chứng cứ, tính từng khoản thiệt hại và phân biệt rõ giữa trách nhiệm bồi thường dân sự với trách nhiệm chi trả của doanh nghiệp bảo hiểm. Đối với tai nạn gây chết người hoặc thương tích nghiêm trọng, việc chuẩn bị hồ sơ ngay từ đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các khoản viện phí, thu nhập bị mất, chi phí chăm sóc, mai táng, cấp dưỡng và tổn thất tinh thần đều cần được xác định trên căn cứ pháp luật và tài liệu thực tế.
Trường hợp đang gặp vướng mắc về thủ tục bồi thường tai nạn giao thông, tranh chấp mức bồi thường, trách nhiệm của chủ xe, người lái xe hoặc doanh nghiệp bảo hiểm, khách hàng có thể liên hệ Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt để được luật sư nghiên cứu hồ sơ và tư vấn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.
