Cho người quen, bạn bè hoặc đối tác vay tiền nhưng đến hạn người vay không trả là tình huống xảy ra khá phổ biến. Nhiều người lo rằng không có giấy vay tiền, chỉ có tin nhắn Zalo, Messenger hoặc chứng từ chuyển khoản thì không thể đòi lại tiền. Tuy nhiên, pháp luật không bắt buộc mọi hợp đồng vay tiền phải lập thành văn bản. Khi có căn cứ chứng minh việc vay tiền và người vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, bên cho vay có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc trả nợ.
Vậy vay tiền không trả khởi kiện thế nào, cần chuẩn bị chứng cứ gì và nộp đơn ở đâu? Dưới đây là những vấn đề người cho vay cần đặc biệt lưu ý.
Khi nào được khởi kiện người vay tiền không trả?
Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay và khi đến hạn, bên vay có nghĩa vụ hoàn trả theo thỏa thuận.
Đối với khoản vay bằng tiền, bên vay phải trả đủ số tiền khi đến hạn, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Nếu đến hạn nhưng người vay không trả hoặc chỉ trả một phần, quyền và lợi ích hợp pháp của bên cho vay đã bị xâm phạm và người cho vay có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
Trường hợp vay có thời hạn
Ví dụ, hai bên thỏa thuận vay 200 triệu đồng và phải trả vào ngày 01/05/2026. Sau ngày này người vay không thanh toán thì bên cho vay có thể yêu cầu trả: Tiền nợ gốc; tiền lãi theo thỏa thuận nếu có; tiền lãi phát sinh do chậm trả theo quy định pháp luật.
Mức lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng về nguyên tắc không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có quy định.
Trường hợp vay không ghi ngày trả
Không ghi thời hạn trả nợ không có nghĩa là người vay được quyền giữ tiền vô thời hạn.
Điều 469 Bộ luật Dân sự quy định đối với hợp đồng vay không kỳ hạn, bên cho vay có thể yêu cầu trả lại tiền nhưng phải thông báo cho bên vay trước một khoảng thời gian hợp lý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Trong thực tế, nên gửi yêu cầu thanh toán bằng văn bản, tin nhắn, email hoặc phương thức có thể chứng minh được thời điểm người vay nhận yêu cầu.
Không có giấy vay tiền có khởi kiện được không?
Có thể.
Bộ luật Tố tụng dân sự quy định nguồn chứng cứ có thể bao gồm tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được và dữ liệu điện tử. Vì vậy, ngoài giấy vay tiền hoặc hợp đồng vay, người cho vay có thể sử dụng:
- Sao kê hoặc chứng từ chuyển khoản ngân hàng;
- Tin nhắn Zalo, Messenger, SMS, email;
- Nội dung người vay xác nhận số tiền còn nợ;
- File ghi âm, ghi hình hợp pháp;
- Giấy hẹn trả tiền hoặc biên bản xác nhận công nợ;
- Người làm chứng;
- Chứng cứ về việc người vay từng trả một phần tiền gốc hoặc tiền lãi.
Không nên chỉ lưu vài ảnh chụp màn hình đã cắt ghép. Người cho vay nên giữ điện thoại, tài khoản nhắn tin, sao kê ngân hàng và dữ liệu gốc để có thể đối chiếu khi phía bên kia phủ nhận giao dịch.
Trước khi khởi kiện nên làm gì để tăng khả năng đòi được nợ?
Yêu cầu người vay xác nhận lại khoản nợ
Nếu có thể, nên yêu cầu người vay xác nhận rõ: Số tiền đã vay, số tiền đã trả, số tiền còn nợ và thời hạn cam kết thanh toán.
Việc người có nghĩa vụ thừa nhận toàn bộ hoặc một phần nghĩa vụ còn có ý nghĩa đối với việc bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện theo Điều 157 Bộ luật Dân sự.
Gửi thông báo yêu cầu thanh toán
Thông báo nên nêu cụ thể khoản tiền vay, ngày vay, thời hạn trả, số tiền còn thiếu và thời hạn cuối cùng yêu cầu thanh toán. Đây không phải lúc nào cũng là điều kiện bắt buộc để khởi kiện khoản vay có kỳ hạn, nhưng là chứng cứ rất hữu ích để thể hiện quá trình đòi nợ và thái độ của người vay.
Kiểm tra địa chỉ và tài sản của người vay
Địa chỉ cư trú, nơi làm việc và thông tin tài sản của người vay có thể ảnh hưởng trực tiếp đến Tòa án có thẩm quyền và khả năng thi hành bản án sau này.
Vay tiền không trả khởi kiện ở Tòa án nào?
Theo quy định hiện hành sau khi tổ chức hệ thống Tòa án được thay đổi từ ngày 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền sơ thẩm các tranh chấp dân sự thuộc Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự, trong đó có tranh chấp hợp đồng vay tài sản.
Theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự, thông thường nguyên đơn nộp đơn tại Tòa án có thẩm quyền nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc. Các bên cũng có thể có thỏa thuận bằng văn bản về việc yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc giải quyết theo điều kiện luật định.
Một điểm dễ hiểu sai là không phải trường hợp nào người cho vay cũng được tùy ý kiện tại nơi người vay có tài sản. Chỉ khi không biết nơi cư trú, làm việc của bị đơn, nguyên đơn mới có thể lựa chọn Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản theo Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Hồ sơ khởi kiện người vay tiền không trả gồm những gì?
Một bộ hồ sơ thông thường gồm:
Đơn khởi kiện
Đơn phải đáp ứng nội dung quy định tại Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự, trong đó cần xác định rõ:
- Người khởi kiện và người bị kiện;
- Quá trình vay tiền;
- Số tiền đã giao;
- Số tiền đã thanh toán;
- Số tiền còn nợ;
- Tiền lãi yêu cầu thanh toán;
- Yêu cầu cụ thể đề nghị Tòa án giải quyết.
Chứng cứ về khoản vay
Có thể gồm hợp đồng vay, giấy vay tiền, giấy nhận tiền, sao kê ngân hàng, tin nhắn, email, ghi âm hoặc các tài liệu khác chứng minh người vay đã nhận tiền.
Giấy tờ khác
Có thể chuẩn bị thêm:
- Bản sao CCCD hoặc giấy tờ pháp lý của người khởi kiện;
- Tài liệu xác định địa chỉ người vay;
- Thông báo yêu cầu trả nợ;
- Chứng cứ về việc đã trả một phần gốc hoặc lãi;
- Tài liệu về tài sản bảo đảm nếu khoản vay có thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh.
Người khởi kiện chưa thu thập được toàn bộ chứng cứ vẫn có thể nộp những chứng cứ hiện có và tiếp tục bổ sung trong quá trình giải quyết theo quy định tố tụng.
Thủ tục khởi kiện người vay tiền không trả
Bước 1: Nộp đơn khởi kiện
Người khởi kiện có thể nộp: Trực tiếp tại Tòa án; qua dịch vụ bưu chính; hoặc trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án nếu hệ thống hỗ trợ.
Bước 2: Tòa án xem xét đơn
Sau khi nhận đơn, Tòa án thực hiện việc phân công Thẩm phán và xem xét đơn theo quy định. Tùy trường hợp, Tòa có thể yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn; tiến hành thủ tục thụ lý; chuyển đơn đến Tòa án có thẩm quyền hoặc trả lại đơn.
Bước 3: Nộp tiền tạm ứng án phí
Nếu thuộc trường hợp phải nộp tạm ứng án phí, người khởi kiện phải thực hiện trong 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án và nộp lại biên lai cho Tòa. Mức án phí được xác định tùy theo giá trị tài sản tranh chấp. Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 hiện vẫn còn hiệu lực.
Bước 4: Tòa án hòa giải và chuẩn bị xét xử
Đối với tranh chấp dân sự thông thường, thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng kể từ ngày thụ lý. Vụ án phức tạp hoặc có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan có thể được gia hạn nhưng không quá 02 tháng. Trong giai đoạn này, Tòa án có thể tổ chức hòa giải để các bên thỏa thuận phương án thanh toán.
Bước 5: Mở phiên tòa
Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, thông thường Tòa án phải mở phiên tòa trong 01 tháng; trường hợp có lý do chính đáng có thể là 02 tháng. Trên thực tế, tổng thời gian giải quyết có thể kéo dài hơn nếu phải xác minh địa chỉ, thu thập chứng cứ, giám định, tạm đình chỉ hoặc phát sinh các tình tiết tố tụng khác.
Thời hiệu khởi kiện đòi tiền vay là bao lâu?
Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự, thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng qua 03 năm là đương nhiên không được nộp đơn. Pháp luật quy định Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên yêu cầu áp dụng trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án hoặc quyết định giải quyết vụ việc. Ngoài ra, việc người vay xác nhận nợ, trả một phần nghĩa vụ hoặc hai bên tự hòa giải có thể làm thời hiệu bắt đầu lại.
Do đó, với khoản nợ đã kéo dài nhiều năm, cần kiểm tra kỹ lịch sử trả tiền, tin nhắn xác nhận nợ và các cam kết trả nợ trước khi kết luận đã hết thời hiệu.
Luật sư hỗ trợ khởi kiện đòi tiền vay
Một vụ kiện đòi nợ tưởng đơn giản nhưng có thể phát sinh nhiều vấn đề như không có giấy vay, người vay phủ nhận giao dịch, thay đổi địa chỉ, tranh chấp tiền lãi, khoản vay liên quan vợ chồng hoặc tài sản bảo đảm.
Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt có thể hỗ trợ khách hàng đánh giá chứng cứ, xác định đúng người phải trả nợ, tính khoản tiền yêu cầu, soạn hồ sơ khởi kiện và tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Nếu người vay đã quá hạn nhưng liên tục né tránh, việc thu thập và bảo toàn chứng cứ càng sớm càng có ý nghĩa. Khởi kiện đúng Tòa án, đúng yêu cầu và có hệ thống chứng cứ chặt chẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao khả năng thu hồi khoản tiền đã cho vay.
Khi người vay tiền đến hạn nhưng không trả, bên cho vay hoàn toàn có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu thanh toán tiền gốc, tiền lãi và các nghĩa vụ liên quan nếu có đủ căn cứ chứng minh khoản vay. Để việc đòi nợ đạt hiệu quả, người cho vay nên chủ động lưu giữ giấy vay tiền, sao kê chuyển khoản, tin nhắn, ghi âm, cam kết trả nợ và các tài liệu liên quan, đồng thời xác định đúng Tòa án và yêu cầu khởi kiện. Trường hợp vụ việc có giá trị lớn, chứng cứ phức tạp hoặc người vay cố tình né tránh, Công ty Luật TNHH Đỗ Gia Việt có thể hỗ trợ tư vấn, chuẩn bị hồ sơ và tham gia tố tụng nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
