Từ 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức lại từ 4 cấp thành 3 cấp theo Luật số 81/2025/QH15 và Luật số 82/2025/QH15: Tòa án nhân dân tối cao – Tòa án nhân dân cấp tỉnh – Tòa án nhân dân khu vực và Viện kiểm sát nhân dân tối cao – Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh – Viện kiểm sát nhân dân khu vực, cùng hệ thống Tòa án quân sự, Viện kiểm sát quân sự. Tòa án nhân dân cấp cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao và Tòa án, Viện kiểm sát cấp huyện không còn tồn tại.
- Tòa án: Tòa án nhân dân tối cao (Hội đồng Thẩm phán 23–27 thành viên, 03 Tòa Phúc thẩm đặt tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh); 34 Tòa án nhân dân cấp tỉnh; 355 Tòa án nhân dân khu vực (Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15).
- Viện kiểm sát: Viện kiểm sát nhân dân tối cao (không quá 27 Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao); Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh; Viện kiểm sát nhân dân khu vực tổ chức tương ứng với Tòa án nhân dân khu vực.
- Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm toàn bộ vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính và vụ án hình sự có khung hình phạt cao nhất đến 20 năm tù.
- Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có khung chung thân, tử hình và vụ phức tạp; phúc thẩm bản án của Tòa án khu vực; giám đốc thẩm, tái thẩm.
- Mới: Tòa Phá sản, Tòa Sở hữu trí tuệ tại một số Tòa án nhân dân khu vực ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh; Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.
Người dân đi kiện, đi tố giác hay nhận giấy triệu tập từ sau ngày 01/7/2025 đều gặp những tên gọi mới: “Tòa án nhân dân khu vực 5 – Hà Nội”, “Viện kiểm sát nhân dân khu vực”. Bài viết trình bày mô hình tổ chức hiện hành của hai hệ thống cơ quan tư pháp này, thẩm quyền từng cấp và những thay đổi người dân cần biết khi tham gia tố tụng.
Hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân từ 01/7/2025 gồm những cấp nào?
Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, được Quốc hội thông qua ngày 24/6/2025, có hiệu lực từ 01/7/2025, cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính còn 34 tỉnh, thành phố và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
| Cấp Tòa án | Số lượng, cơ cấu | Thẩm quyền chính |
|---|---|---|
| Tòa án nhân dân tối cao | Hội đồng Thẩm phán gồm 23–27 Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; 03 Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh; các Vụ, Cục, cơ sở đào tạo, cơ quan báo chí | Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án đã có hiệu lực của Tòa án cấp tỉnh (Hội đồng Thẩm phán); các Tòa Phúc thẩm xét xử phúc thẩm bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh; tổng kết xét xử, ban hành án lệ, nghị quyết hướng dẫn |
| Tòa án nhân dân cấp tỉnh | 34 Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; có các Tòa chuyên trách (Hình sự, Dân sự, Hành chính, Kinh tế, Lao động, Gia đình và người chưa thành niên) và Ủy ban Thẩm phán | Sơ thẩm vụ án hình sự có khung hình phạt cao nhất trên 20 năm tù, chung thân, tử hình và vụ án phức tạp theo Thông tư liên tịch 03/2025/TTLT-TANDTC-VKSNDTC; sơ thẩm việc liên quan đến trọng tài; phúc thẩm bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực; giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của Tòa án khu vực (Ủy ban Thẩm phán) |
| Tòa án nhân dân khu vực | 355 Tòa án, mỗi Tòa phụ trách một số xã, phường của một tỉnh (ví dụ Tòa án nhân dân khu vực 5 – Hà Nội phụ trách các phường Long Biên, Bồ Đề, Việt Hưng, Phúc Lợi và các xã Gia Lâm, Thuận An, Bát Tràng, Phù Đổng); có thể có Tòa Hình sự, Dân sự, Hành chính, Gia đình và người chưa thành niên; Tòa Phá sản, Tòa Sở hữu trí tuệ tại một số Tòa án khu vực ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh | Sơ thẩm toàn bộ vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động (Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15); khiếu kiện hành chính kể cả quyết định của cơ quan cấp tỉnh; vụ án hình sự có khung hình phạt cao nhất đến 20 năm tù (Điều 268 Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi bởi Luật 99/2025/QH15) |
| Tòa án quân sự | Tòa án quân sự trung ương; Tòa án quân sự quân khu và tương đương; Tòa án quân sự khu vực | Xét xử vụ án hình sự mà bị cáo là quân nhân hoặc vụ án liên quan bí mật quân sự, thiệt hại cho Quân đội |
| Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế | Thiết chế mới do Luật 81/2025 bổ sung | Giải quyết tranh chấp phát sinh trong Trung tâm tài chính quốc tế theo quy định riêng |
So với mô hình cũ (Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014, 2024 trước sửa đổi): bỏ 03 Tòa án nhân dân cấp cao và toàn bộ Tòa án nhân dân cấp huyện (hơn 690 tòa); nhiệm vụ phúc thẩm của Tòa cấp cao chuyển cho Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao; nhiệm vụ giám đốc thẩm của Tòa cấp cao chuyển cho Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Nhiều Tòa án khu vực kế thừa trụ sở, hồ sơ của 2–3 Tòa án cấp huyện cũ.
Hệ thống tổ chức Viện kiểm sát nhân dân hiện nay
Luật số 82/2025/QH15 sửa đổi Điều 40 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014, có hiệu lực từ 01/7/2025. Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, tổ chức theo mô hình tương ứng với Tòa án:
| Cấp Viện kiểm sát | Tổ chức | Nhiệm vụ chính |
|---|---|---|
| Viện kiểm sát nhân dân tối cao | Viện trưởng do Quốc hội bầu; không quá 27 Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao (trước đây 19); các Vụ, Cục, Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Trường Đại học Kiểm sát | Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trên toàn quốc; kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm; điều tra tội xâm phạm hoạt động tư pháp, tham nhũng trong hoạt động tư pháp |
| Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh | Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (34) | Thực hành quyền công tố, kiểm sát trong phạm vi địa phương; thực hành quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm của Tòa án cấp tỉnh và phúc thẩm bản án của Tòa án khu vực; kiểm sát giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án cấp tỉnh |
| Viện kiểm sát nhân dân khu vực | Tổ chức tương ứng với từng Tòa án nhân dân khu vực | Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong phạm vi địa hạt; kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, kiểm sát điều tra, thực hành quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm của Tòa án khu vực; kiểm sát xét xử vụ việc dân sự, hành chính, thi hành án |
| Viện kiểm sát quân sự | Viện kiểm sát quân sự trung ương; Viện kiểm sát quân sự quân khu và tương đương; Viện kiểm sát quân sự khu vực | Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong Quân đội |
Cùng đợt cải cách này, Cơ quan điều tra cũng còn 2 cấp (Bộ Công an và Công an cấp tỉnh — Luật số 99/2025/QH15 sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự); Công an cấp xã tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và được giao một số hoạt động điều tra ban đầu. Vì vậy một vụ án hình sự thông thường hiện đi theo trục: Công an cấp xã/Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh → Viện kiểm sát nhân dân khu vực → Tòa án nhân dân khu vực.
Thẩm quyền sơ thẩm thay đổi thế nào đối với người dân?
| Loại vụ việc | Trước 01/7/2025 | Từ 01/7/2025 | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Ly hôn, tranh chấp dân sự, thừa kế, đất đai, hợp đồng | Tòa án cấp huyện; có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài thì lên Tòa án cấp tỉnh | Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm toàn bộ, kể cả vụ có yếu tố nước ngoài | Điều 35, 37 Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15 |
| Kinh doanh thương mại, lao động | Phân chia giữa cấp huyện và cấp tỉnh theo loại việc | Tòa án nhân dân khu vực sơ thẩm; Tòa án cấp tỉnh chỉ còn sơ thẩm việc liên quan đến trọng tài thương mại | Luật 85/2025/QH15 |
| Khiếu kiện hành chính | Khiếu kiện quyết định của UBND cấp tỉnh do Tòa án cấp tỉnh xử | Tòa án nhân dân khu vực sơ thẩm toàn bộ, kể cả quyết định của cơ quan cấp tỉnh; cùng tỉnh với người bị kiện thì chọn Tòa nơi người khởi kiện cư trú, làm việc | Điều 31 Luật Tố tụng hành chính sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15 |
| Vụ án hình sự | Cấp huyện: tội có khung đến 15 năm tù; cấp tỉnh: còn lại và vụ có yếu tố nước ngoài | Tòa án khu vực: khung cao nhất đến 20 năm tù; Tòa án cấp tỉnh: chung thân, tử hình, vụ phức tạp (yếu tố nước ngoài không còn mặc nhiên lên cấp tỉnh) | Điều 268 Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi bởi Luật 99/2025/QH15; Thông tư liên tịch 03/2025 |
| Phúc thẩm | Tòa án cấp tỉnh phúc thẩm án huyện; Tòa án cấp cao phúc thẩm án tỉnh | Tòa án cấp tỉnh phúc thẩm án khu vực; Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao phúc thẩm án cấp tỉnh | Luật 81/2025/QH15 |
| Giám đốc thẩm, tái thẩm | Tòa án cấp cao và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao | Ủy ban Thẩm phán Tòa án cấp tỉnh (án khu vực) và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (án tỉnh, án Tòa Phúc thẩm) | Luật 81/2025/QH15 |
Cách xác định đúng Tòa án khu vực: mỗi Tòa án nhân dân khu vực phụ trách danh sách xã, phường cụ thể theo Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15. Khi nộp đơn, hãy tra cứu xã, phường nơi bị đơn cư trú hoặc nơi có bất động sản thuộc Tòa án khu vực nào; đơn nộp qua Hệ thống dịch vụ công Tòa án (Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP) sẽ được chuyển đúng Tòa có thẩm quyền.
Những điều người dân cần biết khi tham gia tố tụng sau cải cách
- Vụ án đang giải quyết dở ở Tòa án cấp huyện, cấp cao được chuyển cho Tòa án khu vực, Tòa án cấp tỉnh hoặc Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tương ứng theo Nghị quyết 225/2025/QH15 về thi hành các luật sửa đổi — đương sự không phải nộp lại đơn.
- Bản án, quyết định của Tòa án cấp huyện, cấp cao đã tuyên vẫn có hiệu lực; việc kháng cáo, kháng nghị, thi hành án tiếp tục theo cơ quan kế thừa.
- Giấy triệu tập, thông báo thụ lý nay ghi tên Tòa án nhân dân khu vực kèm số thứ tự và tên tỉnh; cần đối chiếu đúng trụ sở vì một Tòa khu vực có thể gộp 2–3 Tòa cấp huyện cũ.
- Khiếu nại, tố cáo trong tố tụng gửi đến Viện kiểm sát nhân dân khu vực hoặc Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh tương ứng với cấp đang giải quyết vụ án.
- Yêu cầu giám đốc thẩm đối với bản án đã có hiệu lực của Tòa án khu vực gửi Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh hoặc Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh; đối với bản án của Tòa án cấp tỉnh gửi Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Bài viết liên quan
- Quy trình khởi kiện dân sự 2026: 7 bước, tòa án có thẩm quyền
- Luật sư tranh chấp tài sản: căn cứ, thời hiệu, thẩm quyền
- Hồ sơ, trình tự khởi kiện vụ án hành chính 2026
- Luật sư bào chữa cho người nước ngoài phạm tội tại Việt Nam
- Luật sư giải quyết tranh chấp đất đai tại Long Biên
- Thủ tục ly hôn 2026: hồ sơ, nơi nộp, thời gian và án phí
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống Tòa án nhân dân hiện nay gồm mấy cấp?
Từ 01/7/2025, theo Luật số 81/2025/QH15, Tòa án nhân dân tổ chức theo 3 cấp: Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh (34 tòa) và Tòa án nhân dân khu vực (355 tòa), cùng các Tòa án quân sự và Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế. Tòa án nhân dân cấp cao và Tòa án nhân dân cấp huyện đã chấm dứt hoạt động.
Tòa án nhân dân khu vực là gì, xét xử những vụ gì?
Tòa án nhân dân khu vực là cấp tòa thấp nhất thay thế Tòa án cấp huyện, mỗi tòa phụ trách một số xã, phường của một tỉnh theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15. Tòa án khu vực xét xử sơ thẩm toàn bộ vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, khiếu kiện hành chính và vụ án hình sự có khung hình phạt cao nhất đến 20 năm tù.
Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân gồm những cấp nào?
Theo Luật số 82/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025), Viện kiểm sát nhân dân gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân khu vực và Viện kiểm sát quân sự các cấp. Viện kiểm sát nhân dân cấp cao và cấp huyện không còn tồn tại.
Tòa án nhân dân cấp cao còn không?
Không. Ba Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh đã chấm dứt hoạt động từ 01/7/2025. Nhiệm vụ phúc thẩm bản án của Tòa án cấp tỉnh chuyển cho 03 Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao đặt tại ba thành phố này; nhiệm vụ giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của Tòa án khu vực chuyển cho Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
Vụ án có yếu tố nước ngoài do Tòa án nào xét xử sơ thẩm?
Từ 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài (Luật 85/2025/QH15 đã bỏ quy định chuyển lên Tòa án cấp tỉnh). Với vụ án hình sự, yếu tố nước ngoài cũng không còn mặc nhiên thuộc Tòa án cấp tỉnh; chỉ vụ có khung chung thân, tử hình hoặc phức tạp mới do Tòa án cấp tỉnh xét xử sơ thẩm.
Tòa án nhân dân tối cao có bao nhiêu Thẩm phán?
Luật số 81/2025/QH15 quy định Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có không dưới 23 và không quá 27 Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (trước đây 13–17). Tương ứng, số Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao không quá 27 người theo Luật số 82/2025/QH15.
Cần luật sư xác định đúng Tòa án có thẩm quyền và đại diện tham gia tố tụng?
Luật sư Công ty Luật Đỗ Gia Việt tư vấn nơi nộp đơn khởi kiện, tố giác đúng Tòa án nhân dân khu vực, Viện kiểm sát có thẩm quyền và tham gia bảo vệ quyền lợi tại các cấp xét xử. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
