Muốn khởi kiện tại trọng tài thương mại, các bên phải có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản (Điều 5, 16 Luật Trọng tài thương mại 2010) và còn trong thời hiệu 02 năm kể từ khi quyền lợi bị xâm phạm (Điều 33). Nguyên đơn nộp đơn khởi kiện kèm thỏa thuận trọng tài tới Trung tâm trọng tài; Trung tâm gửi đơn cho bị đơn trong 10 ngày (Điều 32), bị đơn có 30 ngày nộp bản tự bảo vệ (Điều 35); Hội đồng trọng tài xét xử kín và ra phán quyết chung thẩm, có hiệu lực từ ngày ban hành (Điều 61).
- Thẩm quyền: tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại, tranh chấp có ít nhất một bên có hoạt động thương mại, và tranh chấp khác mà luật cho phép giải quyết bằng trọng tài (Điều 2).
- Đã có thỏa thuận trọng tài hợp lệ thì Tòa án phải từ chối thụ lý (Điều 6) — không thể “chọn lại” Tòa án đơn phương.
- Không kháng cáo được; chỉ có thể yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trong 30 ngày kể từ ngày nhận phán quyết, với các căn cứ luật định (Điều 68, 69).
- Luật áp dụng 2026: Luật Trọng tài thương mại 2010 (số 54/2010/QH12) vẫn còn hiệu lực; dự thảo luật sửa đổi chưa được Quốc hội thông qua.
Trong môi trường kinh doanh hiện đại, việc giải quyết tranh chấp giữa các doanh nghiệp và cá nhân bằng phương thức trọng tài thương mại đang ngày càng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về quy trình khởi kiện trọng tài thương mại tại Việt Nam. Bài viết này, công ty luật Đỗ Gia Việt sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về quy trình khởi kiện, các bước tiến hành và những lưu ý quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp qua trọng tài.
Giới thiệu về trọng tài thương mại
Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án, được pháp luật Việt Nam công nhận và khuyến khích sử dụng. Theo Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài thương mại có hai hình thức chính: trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc. Trong đó:
- Trọng tài quy chế: Tranh chấp được giải quyết tại một Trung tâm trọng tài cụ thể, theo quy tắc tố tụng của trung tâm đó.
- Trọng tài vụ việc: Các bên tự chỉ định trọng tài viên và thỏa thuận quy tắc tố tụng riêng.
Để tiến hành khởi kiện tại trọng tài thương mại, các bên cần tuân thủ quy trình cụ thể được quy định trong Luật Trọng tài thương mại và các quy tắc tố tụng của từng Trung tâm trọng tài.
Điều kiện khởi kiện tại trọng tài thương mại
Trước khi tiến hành khởi kiện, các bên cần đảm bảo:
- Có thỏa thuận về việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Thỏa thuận này có thể được ghi nhận trong hợp đồng hoặc lập riêng bằng văn bản, trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp (Điều 5, Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010).
- Thời hiệu khởi kiện theo thủ tục trọng tài là 02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật chuyên ngành có quy định khác (Điều 33).
Quy trình khởi kiện trọng tài thương mại
Bước 1: Nộp đơn khởi kiện
Nguyên đơn cần chuẩn bị và nộp đơn khởi kiện đến Trung tâm trọng tài có thẩm quyền hoặc gửi trực tiếp cho bị đơn trong trường hợp trọng tài vụ việc. Đơn khởi kiện cần có các nội dung sau:
- Ngày, tháng, năm làm đơn.
- Tên, địa chỉ của các bên.
- Tóm tắt nội dung vụ tranh chấp.
- Cơ sở và chứng cứ khởi kiện, nếu có.
- Các yêu cầu cụ thể của nguyên đơn và giá trị vụ tranh chấp.
- Tên, địa chỉ người được nguyên đơn chọn làm trọng tài viên hoặc đề nghị chỉ định trọng tài viên.
Kèm theo đơn khởi kiện, nguyên đơn cần nộp thỏa thuận trọng tài và các tài liệu liên quan.
Bước 2: Thụ lý đơn khởi kiện
Sau khi nhận được đơn khởi kiện, Trung tâm trọng tài sẽ xem xét và thông báo về việc thụ lý vụ việc. Thời điểm bắt đầu tố tụng trọng tài được tính từ khi Trung tâm nhận được đơn khởi kiện của nguyên đơn (Điều 31). Nguyên đơn nộp phí trọng tài theo biểu phí của Trung tâm (Điều 34).
Bước 3: Gửi thông báo cho bị đơn
Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện, Trung tâm trọng tài phải gửi cho bị đơn bản sao đơn khởi kiện và các tài liệu liên quan (Điều 32), trừ khi các bên thỏa thuận khác hoặc quy tắc tố tụng của Trung tâm quy định khác.
Bước 4: Bị đơn nộp bản tự bảo vệ
Bị đơn gửi bản tự bảo vệ trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo (Điều 35), trừ khi các bên thỏa thuận khác hoặc quy tắc tố tụng của Trung tâm quy định khác. Bản tự bảo vệ cần có các nội dung:
- Ngày, tháng, năm làm bản tự bảo vệ.
- Tên, địa chỉ của bị đơn.
- Cơ sở và chứng cứ tự bảo vệ, nếu có.
- Tên, địa chỉ của người được bị đơn chọn làm trọng tài viên hoặc đề nghị chỉ định trọng tài viên.
Bước 5: Thành lập Hội đồng trọng tài
Hội đồng trọng tài có thể gồm một hoặc ba trọng tài viên, tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên. Trong trường hợp các bên không thống nhất, Trung tâm trọng tài sẽ chỉ định trọng tài viên.
Bước 6: Tiến hành hòa giải
Trước khi xét xử, Hội đồng trọng tài có thể tiến hành hòa giải để các bên tự thỏa thuận giải quyết tranh chấp. Nếu hòa giải thành, Hội đồng trọng tài lập biên bản hòa giải có chữ ký của các bên và xác nhận của trọng tài viên.
Bước 7: Tổ chức phiên họp giải quyết tranh chấp
Phiên họp giải quyết tranh chấp được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Các bên có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho người đại diện tham dự phiên họp.
Bước 8: Ra phán quyết trọng tài
Hội đồng trọng tài ra phán quyết dựa trên nguyên tắc đa số. Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành (Điều 61), không bị kháng cáo; bên phải thi hành không tự nguyện thì bên kia yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành (Điều 66).
Nên chọn trọng tài thương mại hay Tòa án?
| Tiêu chí | Trọng tài thương mại | Tòa án |
|---|---|---|
| Điều kiện | Bắt buộc có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản (Điều 5, 16) | Không cần thỏa thuận |
| Thời hiệu tranh chấp thương mại | 02 năm (Điều 33 Luật TTTM; Điều 319 Luật Thương mại) | 02 năm (Điều 319 Luật Thương mại) |
| Công khai | Xét xử không công khai (Điều 55), bảo mật thông tin kinh doanh | Nguyên tắc xét xử công khai |
| Người giải quyết | Các bên chọn trọng tài viên am hiểu lĩnh vực | Thẩm phán do Tòa phân công |
| Số cấp xét xử | Một lần, phán quyết chung thẩm (Điều 61) | Hai cấp: sơ thẩm, phúc thẩm |
| Chi phí | Phí trọng tài theo biểu phí của Trung tâm (Điều 34), thường cao hơn án phí | Án phí theo Nghị quyết 326/2016 |
| Thi hành | Qua cơ quan thi hành án dân sự như bản án | Qua cơ quan thi hành án dân sự |
Thỏa thuận trọng tài có thể vô hiệu (Điều 18) — ví dụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền trọng tài, người ký không có thẩm quyền, không xác định được đối tượng tranh chấp hay tổ chức trọng tài, hoặc không lập thành văn bản. Với hợp đồng mẫu có điều khoản trọng tài ký với người tiêu dùng, người tiêu dùng vẫn có quyền chọn Tòa án (Điều 17). Nên nhờ luật sư kiểm tra điều khoản trọng tài trước khi nộp đơn để tránh bị từ chối thụ lý.
Phán quyết trọng tài có bị hủy được không?
Phán quyết trọng tài không bị kháng cáo. Tuy nhiên, trong 30 ngày kể từ ngày nhận phán quyết, bên không đồng ý có quyền gửi đơn yêu cầu Tòa án có thẩm quyền hủy phán quyết nếu chứng minh được một trong các căn cứ tại khoản 2 Điều 68 (Điều 69):
- Không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu.
- Thành phần Hội đồng trọng tài, thủ tục tố tụng trọng tài không phù hợp với thỏa thuận của các bên hoặc trái Luật Trọng tài thương mại.
- Vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài (hoặc nội dung phán quyết vượt quá thẩm quyền — phần vượt bị hủy).
- Chứng cứ do các bên cung cấp mà Hội đồng trọng tài căn cứ vào đó để ra phán quyết là giả mạo; trọng tài viên nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác của một bên làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng.
- Phán quyết trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Hết thời hạn thi hành mà bên phải thi hành không tự nguyện và cũng không yêu cầu hủy, bên được thi hành có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phán quyết (Điều 66).
Lưu ý khi khởi kiện trọng tài thương mại
- Lựa chọn Trung tâm trọng tài uy tín tại Hà Nội sẽ đảm bảo quy trình tố tụng được thực hiện chuyên nghiệp và hiệu quả.
- Các bên cần tuân thủ nghiêm ngặt các thời hạn trong quy trình tố tụng để tránh mất quyền lợi.
- Hồ sơ khởi kiện cần đầy đủ và chính xác để tránh bị trả lại hoặc yêu cầu bổ sung.
Dịch vụ hỗ trợ khởi kiện tại trọng tài thương mại uy tín, chuyên nghiệp
Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc khởi kiện tại trọng tài thương mại, hãy liên hệ với văn phòng luật sư uy tín tại Hà Nội Đỗ Gia Việt, một trong những công ty luật sư uy tín tại Hà Nội. Chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý toàn diện trong việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại, bao gồm:
- Tư vấn về thỏa thuận trọng tài và điều khoản trọng tài trong hợp đồng.
- Soạn thảo và nộp đơn khởi kiện tại Trung tâm trọng tài.
- Đại diện và bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong quá trình tố tụng trọng tài.
- Hỗ trợ trong việc hòa giải và thực thi phán quyết trọng tài.
Bài viết liên quan
- Trọng tài thương mại và Tòa án nên chọn cái nào?
- Luật sư tham gia tố tụng tại trọng tài thương mại
- Án lệ 42/2021/AL về quyền chọn Tòa án của người tiêu dùng
- Khởi kiện đòi nợ tại Tòa án 2026
- Cách giải quyết tranh chấp đất đai có sổ đỏ
Câu hỏi thường gặp
Khởi kiện tại trọng tài thương mại cần điều kiện gì?
Cần có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản (ghi trong hợp đồng hoặc lập riêng, trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp) theo Điều 5 và Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010, tranh chấp thuộc thẩm quyền trọng tài (Điều 2) và còn trong thời hiệu 02 năm (Điều 33).
Thời hiệu khởi kiện theo thủ tục trọng tài là bao lâu?
02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật chuyên ngành có quy định khác (Điều 33 Luật Trọng tài thương mại 2010).
Giải quyết tranh chấp tại trọng tài mất bao lâu?
Luật chỉ quy định các mốc tố tụng như gửi đơn cho bị đơn trong 10 ngày (Điều 32), bị đơn nộp bản tự bảo vệ trong 30 ngày (Điều 35), còn tổng thời gian phụ thuộc quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài, số trọng tài viên và mức độ phức tạp; nhiều vụ kết thúc trong vài tháng vì chỉ xét xử một lần.
Phán quyết trọng tài có kháng cáo được không?
Không. Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành (Điều 61). Bên không đồng ý chỉ có thể yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trong 30 ngày kể từ ngày nhận phán quyết nếu có căn cứ tại khoản 2 Điều 68 (Điều 69).
Hợp đồng có điều khoản trọng tài thì có kiện ra Tòa án được không?
Nếu thỏa thuận trọng tài hợp lệ và thực hiện được, Tòa án phải từ chối thụ lý (Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010). Chỉ khi thỏa thuận trọng tài vô hiệu (Điều 18) hoặc không thể thực hiện được thì mới khởi kiện tại Tòa án. Người tiêu dùng ký hợp đồng mẫu có điều khoản trọng tài vẫn có quyền chọn Tòa án (Điều 17).
Tranh chấp đất đai có giải quyết bằng trọng tài thương mại được không?
Được với tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại liên quan đến đất đai — đây là điểm mới của Luật Đất đai 2024 (khoản 5 Điều 236). Tranh chấp về việc ai có quyền sử dụng đất giữa các hộ, cá nhân vẫn phải hòa giải tại UBND cấp xã và giải quyết tại Tòa án hoặc cơ quan hành chính.
Doanh nghiệp đang có tranh chấp hợp đồng thương mại?
Luật sư Công ty Luật Đỗ Gia Việt kiểm tra hiệu lực điều khoản trọng tài, tư vấn chọn Trọng tài hay Tòa án, soạn đơn khởi kiện, đại diện tại phiên họp trọng tài và yêu cầu thi hành hoặc hủy phán quyết. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
