Thời hạn điều tra và gia hạn điều tra vụ án hình sự tối đa bao lâu? (Điều 172 BLTTHS)

Người thân bị khởi tố, tạm giam đã nhiều tháng nhưng vụ án vẫn “đang điều tra” là tình huống khiến nhiều gia đình lo lắng và không biết việc kéo dài có đúng luật hay không. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021 và 2025) quy định rất chặt về thời hạn điều tra, số lần và thời gian mỗi lần gia hạn điều tra theo loại tội phạm. Bài viết tổng hợp đầy đủ các mốc thời hạn tại Điều 172, 173, 174, thẩm quyền gia hạn mới theo mô hình Viện kiểm sát 3 cấp từ 01/7/2025 và quyền của bị can, người thân khi vụ án bị kéo dài.

Thời hạn điều tra vụ án hình sự là bao lâu theo từng loại tội?

Khoản 1 Điều 172 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định thời hạn điều tra vụ án hình sự tính từ khi khởi tố vụ án cho đến khi kết thúc điều tra, phụ thuộc vào loại tội phạm được phân loại theo Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 (căn cứ mức cao nhất của khung hình phạt):

Loại tội được xác định theo tội danh và khoản mà bị can bị khởi tố, không phải theo mức án dự kiến. Ví dụ bị khởi tố về tội trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 173 (tù đến 03 năm) là tội ít nghiêm trọng, thời hạn điều tra 02 tháng; nếu bị thay đổi quyết định khởi tố sang khoản 2 (tù đến 07 năm) thì vụ án chuyển thành tội nghiêm trọng và thời hạn được tính lại theo loại tội mới, nhưng tổng thời hạn không vượt quá thời hạn quy định cho loại tội đó.

Gia hạn điều tra được mấy lần, mỗi lần bao lâu?

Khi vụ án có tính chất phức tạp cần kéo dài thời gian điều tra, khoản 2 Điều 172 cho phép gia hạn với số lần và thời gian tối đa khác nhau theo loại tội. Đây là phần mà nhiều bài viết trên mạng ghi sai (ví dụ “tối đa 8, 12, 16, 24 tháng” hoặc “Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao gia hạn thêm 6 tháng”). Quy định đúng như sau:

Hai trường hợp gia hạn đặc biệt do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao quyết định:

• Tội đặc biệt nghiêm trọng mà thời hạn gia hạn điều tra đã hết nhưng do tính chất rất phức tạp của vụ án chưa thể kết thúc điều tra: gia hạn thêm một lần không quá 04 tháng. Như vậy tổng thời hạn điều tra tối đa có thể lên tới 20 tháng.
• Tội xâm phạm an ninh quốc gia: Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có quyền gia hạn thêm một lần không quá 04 tháng.

Thủ tục gia hạn điều tra và thẩm quyền của Viện kiểm sát từ 01/7/2025

Từ 01/7/2025, hệ thống Viện kiểm sát nhân dân chuyển sang mô hình 3 cấp (tối cao, cấp tỉnh, khu vực) theo Luật số 82/2025/QH15, và Luật số 99/2025/QH15 sửa đổi Điều 172 Bộ luật Tố tụng hình sự để thay “Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện” bằng “Viện kiểm sát nhân dân khu vực”. Thẩm quyền gia hạn hiện nay:

Thời hạn tạm giam để điều tra có trùng với thời hạn điều tra không?

Không hoàn toàn. Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thời hạn tạm giam để điều tra ban đầu bằng thời hạn điều tra (02, 03, 04, 04 tháng), nhưng số lần và thời gian gia hạn tạm giam ngắn hơn gia hạn điều tra:

Từ 01/7/2025, Viện kiểm sát nhân dân khu vực có quyền gia hạn tạm giam với tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng; Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh gia hạn tạm giam lần thứ nhất với tội đặc biệt nghiêm trọng (điểm a khoản 3 Điều 173 sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15). Khi hết thời hạn tạm giam mà việc điều tra chưa xong, Cơ quan điều tra phải trả tự do cho bị can hoặc đề nghị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác; tiếp tục giam giữ là trái pháp luật và bị can, người bào chữa có quyền khiếu nại.

Hết thời hạn điều tra mà chưa kết thúc được thì xử lý thế nào?

Thời hạn điều tra “đã hết” được hiểu là hết cả thời hạn ban đầu và thời hạn gia hạn theo Điều 172. Khi đó Cơ quan điều tra bắt buộc phải ra một trong các quyết định sau:

Thời hạn điều tra bổ sung, điều tra lại được tính thế nào?

Điều 174 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định riêng về thời hạn điều tra bổ sung, điều tra lại, không tính vào thời hạn điều tra ban đầu:

• Viện kiểm sát trả hồ sơ để điều tra bổ sung: thời hạn điều tra bổ sung không quá 02 tháng kể từ ngày Cơ quan điều tra nhận lại hồ sơ; Viện kiểm sát chỉ được trả hồ sơ tối đa 02 lần.
• Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung: thời hạn không quá 01 tháng; Tòa án cũng chỉ được trả hồ sơ tối đa 02 lần.
• Điều tra lại (do Tòa án cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm hủy án để điều tra lại): thời hạn điều tra và gia hạn được tính lại theo thủ tục chung tại Điều 172, kể từ ngày Cơ quan điều tra nhận hồ sơ và yêu cầu điều tra lại.
• Thời hạn truy tố sau khi nhận kết luận điều tra (Điều 240): 20 ngày với tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng, 30 ngày với tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng; có thể gia hạn không quá 10, 15, 30 ngày tương ứng.

Bị can, người thân có quyền gì khi vụ án bị kéo dài?

Bài viết liên quan

• Dịch vụ luật sư bào chữa vụ án hình sự trong giai đoạn điều tra
• Quy định về mời luật sư bào chữa trong vụ án hình sự 2026
• Hệ thống tổ chức Tòa án, Viện kiểm sát từ 01/7/2025: mô hình 3 cấp
• Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại 2026

Câu hỏi thường gặp

Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.