Ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh là việc dùng phương tiện, thiết bị kỹ thuật để ghi lại âm thanh hoặc hình ảnh có âm thanh trong quá trình hỏi cung bị can, lấy lời khai, đối chất, tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Định nghĩa này nằm tại khoản 1 Điều 2 Thông tư liên tịch 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP (hiệu lực từ 18/3/2018). Riêng việc hỏi cung bị can tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc cơ sở giam giữ là bắt buộc ghi âm, ghi hình (khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
- Bắt buộc: hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ, trụ sở cơ quan điều tra (khoản 6 Điều 183); lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tại trụ sở cơ quan điều tra (khoản 5 Điều 442).
- Theo yêu cầu: hỏi cung ở địa điểm khác thì ghi âm, ghi hình theo yêu cầu của bị can hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
- Có thể ghi: tiếp nhận tố giác (Điều 146), lấy lời khai người làm chứng (Điều 187), bị hại, đương sự (Điều 188), đối chất (khoản 4 Điều 189), diễn biến phiên tòa (khoản 1 Điều 258).
Việc ghi âm, ghi hình có âm thanh là một bảo đảm quan trọng để bảo vệ quyền của người bị buộc tội và giúp Tòa án kiểm tra tính hợp pháp của lời khai. Bài viết tổng hợp các quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (văn bản hợp nhất 104/VBHN-VPQH năm 2025) và Thông tư liên tịch 03/2018.
Ghi âm, ghi hình có âm thanh trong tố tụng hình sự là gì?
Theo khoản 1 Điều 2 Thông tư liên tịch 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP (Bộ Công an – Viện kiểm sát nhân dân tối cao – Tòa án nhân dân tối cao – Bộ Quốc phòng), ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh là việc sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật để ghi lại âm thanh hoặc hình ảnh có âm thanh trong quá trình hỏi cung bị can; lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội; lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, đương sự; đối chất; tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Thông tư này đến nay chưa thấy văn bản nào thay thế; khi áp dụng vào vụ việc cụ thể, cần đối chiếu lại tình trạng hiệu lực.
Trường hợp nào bắt buộc, trường hợp nào có thể ghi âm, ghi hình?
| Hoạt động tố tụng | Mức độ | Căn cứ |
|---|---|---|
| Hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ, trụ sở Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ điều tra | Bắt buộc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh | Khoản 6 Điều 183 |
| Hỏi cung bị can tại địa điểm khác | Ghi theo yêu cầu của bị can hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng | Khoản 6 Điều 183 |
| Lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tại trụ sở cơ quan điều tra | Bắt buộc | Khoản 5 Điều 442 |
| Lấy lời khai người đại diện pháp nhân tại địa điểm khác | Theo yêu cầu của người đại diện hoặc người có thẩm quyền | Khoản 5 Điều 442 |
| Tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố | Có thể | Khoản 1 Điều 146 |
| Lấy lời khai người làm chứng; bị hại, đương sự | Có thể | Điều 187, Điều 188 |
| Đối chất | Có thể | Khoản 4 Điều 189 |
| Diễn biến phiên tòa (cùng với biên bản phiên tòa) | Có thể | Khoản 1 Điều 258 |
Lưu ý: khi tại phiên tòa bị cáo tố cáo bị bức cung, dùng nhục hình, Hội đồng xét xử quyết định việc cho nghe, xem nội dung ghi âm, ghi hình liên quan (Điều 313). Vì vậy bản ghi hình hỏi cung là chứng cứ quan trọng để kiểm tra tính hợp pháp của lời khai.
Nếu không có thiết bị hoặc thiết bị hỏng khi hỏi cung thì sao?
Theo nội dung hướng dẫn của Thông tư liên tịch 03/2018 được các nguồn pháp luật tổng hợp, việc hỏi cung bị can, lấy lời khai người đại diện pháp nhân tại trụ sở cơ quan điều tra phải ngừng nếu không bố trí được thiết bị ghi âm, ghi hình; nếu thiết bị gặp sự cố kỹ thuật trong lúc đang hỏi cung thì phải dừng buổi hỏi cung và ghi rõ việc này vào biên bản. Người bào chữa nên kiểm tra biên bản và yêu cầu trích xuất bản ghi để đối chiếu khi cần.
Bị can, người bào chữa cần lưu ý gì khi hỏi cung có ghi âm, ghi hình?
- Biết quyền của mình trước khi hỏi cung: Điều tra viên phải giải thích quyền, nghĩa vụ của bị can theo Điều 60 và ghi vào biên bản (khoản 2 Điều 183).
- Kiểm tra thời gian, địa điểm: không hỏi cung vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn và phải ghi rõ lý do vào biên bản (khoản 3 Điều 183).
- Yêu cầu ghi âm, ghi hình khi hỏi cung ngoài trụ sở: bị can có quyền yêu cầu ghi nếu hỏi cung tại địa điểm khác (khoản 6 Điều 183).
- Đối chiếu biên bản với bản ghi: khi có bức cung, nhục hình, người bào chữa kiến nghị trích xuất bản ghi và khiếu nại, tố cáo theo quy định.
Bài viết liên quan
- Vụ án có nhiều bị can có được hỏi cung riêng từng người?
- Căn cứ nào để trả tự do cho người bị tạm giữ hình sự?
- Nghị án tại phòng xét xử có được không? Điều 326 BLTTHS
- Thời hạn điều tra và gia hạn điều tra vụ án hình sự tối đa bao lâu? (Điều 172 BLTTHS)
Câu hỏi thường gặp
Ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh trong tố tụng hình sự là gì?
Theo khoản 1 Điều 2 Thông tư liên tịch 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP, đó là việc sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật để ghi lại âm thanh hoặc hình ảnh có âm thanh trong quá trình hỏi cung bị can; lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội; lấy lời khai người làm chứng, bị hại, đương sự; đối chất; tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.
Hỏi cung bị can có bắt buộc phải ghi âm, ghi hình không?
Có, khi hỏi cung tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Hỏi cung tại địa điểm khác được ghi âm, ghi hình theo yêu cầu của bị can hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng (khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
Lấy lời khai người làm chứng, bị hại có phải ghi âm, ghi hình không?
Không bắt buộc. Điều 187 và Điều 188 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định việc lấy lời khai của người làm chứng, bị hại, đương sự có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
Đối chất có được ghi âm, ghi hình không?
Có thể. Khoản 4 Điều 189 quy định biên bản đối chất được lập theo Điều 178 và việc đối chất có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
Lấy lời khai người đại diện của pháp nhân phạm tội có phải ghi âm, ghi hình không?
Có, nếu tiến hành tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ điều tra; tại địa điểm khác thì ghi theo yêu cầu của người đại diện hoặc của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng (khoản 5 Điều 442 Bộ luật Tố tụng hình sự).
Tại phiên tòa, khi nào được nghe, xem lại bản ghi âm, ghi hình?
Khi cần kiểm tra chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan đến vụ án hoặc khi bị cáo tố cáo bị bức cung, dùng nhục hình, Hội đồng xét xử quyết định việc cho nghe, xem nội dung ghi âm, ghi hình có âm thanh liên quan tại phiên tòa (Điều 313).
Bị can bị hỏi cung, cần luật sư kiểm tra biên bản và bản ghi hình?
Luật sư hình sự Công ty Luật Đỗ Gia Việt tham gia hỏi cung, kiểm tra việc ghi âm, ghi hình, biên bản và kiến nghị khi có dấu hiệu vi phạm thủ tục tố tụng. Gọi hotline 094.445.0105 hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chung, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng tải; không thay thế tư vấn cho một vụ việc cụ thể.
